مزمور ۱۰۲: دعای ستمدیدگان و امید به بازسازی صهیون

مزمور ۱۰۲، صد و دومین مزمور از کتاب مزامیر است. در ترجمه شاه جیمز (King James Version) با این عبارت آغاز می‌شود: «ای خداوند، دعای مرا بشنو و فریاد من به نزد تو آید.» در زبان لاتین، این مزمور با نام «Domine exaudi orationem meam» شناخته می‌شود.

در سیستم شماره‌گذاری متفاوت کتاب مقدس یونانی (سپتوآگینتا - Septuagint) و لاتین (ولگیت - Vulgate)، این مزمور، مزمور ۱۰۱ محسوب می‌شود.

این مزمور بخشی از کتاب چهارم از پنج کتاب مزامیر است و یکی از هفت مزمور توبه‌کارانه (penitential psalms) به شمار می‌رود. مزمور ۱۰۲ ابتدای بخش پایانی از سه تقسیم‌بندی سنتی مزامیر لاتین را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، در نسخه‌های خطی مزامیر که با نقاشی‌های زیبا (illuminated manuscript psalters) تزئین شده‌اند، کلمات ابتدایی آن («Domine exaudi orationem meam et clamor meus ad te veniat...») و به‌ویژه حرف «D» آغازین، با الگوی حروف ابتدایی مزمور ۱ (Beatus initials) با شکوه و عظمت فراوان نوشته شده است.

در متن اصلی عبری، آیه اول، این مزمور را «دعای مرد فقیر» یا «دعای ستمدیده» معرفی می‌کند. ترجمه جدید شاه جیمز (New King James Version) عنوان طولانی‌تری دارد: «دعای ستمدیده، هنگامی که او درمانده است و شکایت خود را نزد خداوند می‌ریزد.»

متن مزمور ۱۰۲

نسخه کتاب مقدس عبری

در زیر متن عبری مزمور ۱۰۲ آمده است:

ترجمه شاه جیمز (King James Version)

1. ای خداوند، دعای مرا بشنو و فریاد من به نزد تو آید.
2. روی خود را از من در روز تنگدستی مپوشان؛ گوش خود را به من خم کن: در روزی که بخوانم، زود مرا اجابت فرما.
3. زیرا روزهای من مانند دود سپری شد، و استخوان‌هایم مانند آتش‌دان سوخت.
4. قلب من کوفته و مانند علف خشک شد؛ به طوری که نان خوردن را فراموش کردم.
5. از صدای ناله من، استخوان‌هایم به پوستم چسبیده است.
6. مانند پلیکان صحرا هستم: مانند جغد بیابان.
7. بیدار می‌مانم و مانند گنجشکی تنها بر بام هستم.
8. دشمنانم تمام روز مرا سرزنش می‌کنند؛ و کسانی که از من خشمگین هستند، مرا قسم می‌خورند.
9. زیرا خاک را مانند نان خوردم، و نوشیدنی خود را با اشک آمیختم.
10. به خاطر خشم و غضب تو: زیرا مرا بلند کردی و به زمین انداختی.
11. روزهای من مانند سایه‌ای است که رو به غروب می‌رود؛ و من مانند علف خشک شده‌ام.
12. اما تو، ای خداوند، تا ابد باقی خواهی ماند؛ و یاد تو تا تمام نسل‌ها.
13. برخیز و بر صهیون ترحم نما: زیرا وقت لطف به آن، آری، وقت مقرر آن فرا رسیده است.
14. زیرا بندگان تو سنگ‌های آن را دوست دارند، و غبار آن را گرامی می‌دارند.
15. پس امت‌های دیگر از نام خداوند خواهند ترسید، و جمیع پادشاهان زمین از جلال تو.
16. وقتی خداوند صهیون را بنا کند، او با جلال خود ظاهر خواهد شد.
17. او دعای درمانده را خواهد شنید، و دعای او را خوار نخواهد شمرد.
18. این برای نسل آینده نوشته خواهد شد: و مردمی که خلق خواهند شد، خداوند را ستایش خواهند کرد.
19. زیرا او از بلندی مقدس خود نگریسته است؛ از آسمان خداوند زمین را نگریست؛
20. تا ناله زندانی را بشنود؛ تا کسانی را که به مرگ محکوم شده‌اند، آزاد کند؛
21. تا نام خداوند در صهیون اعلام شود، و ستایش او در اورشلیم؛
22. هنگامی که مردم گرد هم آیند، و ممالک، تا خداوند را خدمت کنند.
23. او قوت مرا در راه ضعیف کرد؛ روزهای مرا کوتاه کرد.
24. گفتم: ای خدای من، مرا در نیمه روزهایم مبر: سال‌های تو در تمام نسل‌هاست.
25. از قدیم بنیاد زمین را نهادی: و آسمان‌ها کار دست توست.
26. آنها هلاک خواهند شد، اما تو باقی خواهی ماند: آری، همه آنها مانند جامه‌ای کهنه خواهند شد؛ تو آنها را مانند ردایی عوض خواهی کرد، و آنها عوض خواهند شد:
27. اما تو همان هستی، و سال‌های تو پایان نخواهد داشت.
28. فرزندان بندگان تو باقی خواهند ماند، و نسل آنها در حضور تو برقرار خواهد شد.

پیشینه و درون‌مایه

در «میدراش ته‌هیلیم» (Midrash Tehillim)، از خاخام پینحاس نقل شده است که در برخی مزامیر، داوود خود را با نام صدا می‌زند، مانند «دعای داوود» (مثلاً مزمور ۱۷ و ۸۶)، اما در اینجا خود را «ستمدیده» می‌نامد، مانند «دعای ستمدیده». خاخام پینحاس توضیح می‌دهد که وقتی داوود مردان نیکوکاری را که از نسل او می‌آمدند - آساف، یهوشافاط، حزقیا، اشعیا - پیش‌بینی می‌کرد، خود را داوود می‌نامید. اما وقتی مردان شریر را که از نوادگان او بودند - آحاز، منسی، آمون - درک می‌کرد، خود را «ستمدیده» می‌نامید.

در بستر کلی مزامیر، هفت بار ندای ستایش وجود دارد و مزامیر ۹۵ تا ۱۰۰ مستقیماً پیش از مزمور ۱۰۲ قرار دارند و نویسنده در مزمور ۱۰۱ به این کار تعهد می‌دهد. برای خواننده، مزمور ۱۰۲ ممکن است به شکلی غیرمنتظره و نامناسب، یک مرثیه به نظر برسد. عنوان آن «دعای کسی که ستمدیده است، وقتی که درمانده است و شکایت خود را نزد خداوند می‌ریزد» است. در این مورد، در جریان مزامیر، گریه پیش از ستایش قرار می‌گیرد. آنچه در ادامه جریان مزامیر می‌آید، خطاب به خود با حقیقت به عنوان مبنای ستایش است. «خداوند را ای جان من برکت ده» در مزمور ۱۰۳ و ۱۰۴.

گواهان متنی

برخی از نسخه‌های خطی اولیه که حاوی متن این فصل به زبان عبری هستند، متعلق به سنت متنی ماسورتیک (Masoretic Text) می‌باشند که شامل کدکس حلب (قرن ۱۰) و کدکس لنینگراد (۱۰۰۸) است.

نسخه پالیمپسست (palimpsest) موجود به نام «عاق» (Aq) شامل ترجمه‌ای به زبان یونانی کوینه توسط آکیلا سیناپی (Aquila of Sinope) در حدود ۱۳۰ پس از میلاد است که شامل آیات ۱۶ تا ۲۹ می‌باشد.

آیه ۲۴

گفتم: «ای خدای من، مرا در نیمه روزهایم مبر؛
سال‌های تو در تمام نسل‌هاست.

مفهوم مشابهی در موارد زیر یافت می‌شود:

کاربردها

یهودیت

مزمور ۱۰۲ یکی از ۱۵ مزاموری است که توسط یهودیان سفاردی به عنوان سرودهای اضافی در طول مراسم یوم کیپور خوانده می‌شود.

آیه ۱ توسط خوشه‌های جو در «پِرِک شیرَه» (Perek Shirah) خوانده می‌شود.

آیه ۱۴ در «سلیحوت» (Selichot) خوانده می‌شود. یهودیان سفاردی آیه ۱۴ را پس از دعای «اِین کلوهینو» (Ein Keloheinu) در نماز صبح می‌خوانند. این آیه همچنین به عنوان یک آهنگ محبوب یهودی به نام «آتا تاکوم» (Atah takum) با قسمت تکرارشونده «کی وا موئد» (ki va moed) استفاده می‌شود.

مزمور ۱۰۲ در زمان بحران‌های جامعه خوانده می‌شود. همچنین به عنوان دعایی برای باردار شدن زن نازا قرائت می‌گردد. در «سیدور سفاس امس» (Siddur Sfas Emes)، این مزمور به عنوان دعایی «برای سلامتی شخص بیمار» خوانده می‌شود.

عهد جدید

در عهد جدید، آیات ۲۵ تا ۲۷ در رساله عبرانیان به عنوان استدلالی برای برتری عیسی بر فرشتگان نقل شده است و مزمور ۱۰۲ را به نوعی هم دعایی به عیسی و هم ستایشی درباره او معرفی می‌کند.

کلیسای کاتولیک

آیه ۱، همراه با برخی دیگر از آیات مزمور (مانند مزمور ۱۲۴: ۸)، جایگاه برجسته‌ای در آیین‌های عبادی کاتولیک و انگلیکن دارد، جایی که به عنوان یک «انتیفون» (antiphon) به «ندا» («خداوند، دعایم را بشنو» یا «ای خداوند، دعایم را بشنو») و «پاسخ» («و فریاد من به نزد تو آید») تقسیم می‌شود.

این مزمور در دفتر عبادی صومعه‌ای سنت بندیکت (۴۸۰-۵۴۷) در شب‌زنده‌داری شنبه یا ماتینز (Matins) ظاهر می‌شود. این مزمور در همان مکان در «رومن برویاِری» (Roman Breviary) سنت پیوس پنجم (۱۵۶۸) آمده و در «ترس» (Terce) شنبه در «رومن برویاِری» سنت پیوس دهم (۱۹۱۱) ظاهر می‌شود. در دفتر عبادی اصلاح شده پاپ پل ششم (۱۹۷۱)، این مزمور در سه‌شنبه هفته چهارم از دفتر قرائت‌ها (Office of Readings) قرار دارد.

کتاب دعای مشترک (Book of Common Prayer)

در کتاب دعای مشترک کلیسای انگلستان، این مزمور برای خواندن در صبح روز بیستم ماه، و همچنین در شامگاه چهارشنبه خاکستر (Ash Wednesday) تعیین شده است.

تنظیم‌های موسیقایی

هاینریش شوتز (Heinrich Schütz) مزمور ۱۰۲ را در قالبی موزون و به آلمانی با عنوان «Hör mein Gebet und laß zu dir» (بشنو دعایم را و بگذار نزد تو بیاید)، SWV 200، برای «بِکِر سالتِر» (Becker Psalter) تنظیم کرد که اولین بار در سال ۱۶۲۸ منتشر شد. آیه دوم در بخش اول «Hear my prayer, O Lord» (بشنو دعایم را، ای خداوند) تنظیم شده است، سرودی که در سال ۱۶۸۲ توسط هنری پرسل (Henry Purcell) با استفاده از ترجمه کتاب دعای مشترک ساخته شد.

آیات ۲۵ب-۲۸ (با درهم آمیختن با مزمور ۹۰) متن «نویارسلید» (Neujahrslied - سرود سال نو) یواخیم کلپر (Jochen Klepper) در سال ۱۹۳۸ را تشکیل می‌دهند.

در موسیقی معاصر، این مزمور در آهنگ «Psalm 102» از سملر (Semler) در ای‌پی (EP) سال ۲۰۲۱ او با عنوان «Late Bloomer» استفاده شده است.

منابع

منبع‌ها

پیوندهای خارجی

• متن مزمور ۱۰۲ به زبان عبری و انگلیسی، mechon-mamre.org
• متن مزمور ۱۰۲ طبق مزامیر ۱۹۲۸
• مزمور ۱۰۲ - عشق و اشتیاق زائر به خدا و خانه او، متن و تفسیر مفصل، enduringword.com
• برای رهبر؛ «بر رباب» (Upon the gittith). مزموری از قورحیان. متن و پاورقی‌ها، usccb.org کنفرانس اسقفان کاتولیک ایالات متحده
• مزمور ۱۰۲:۱ مقدمه و متن، biblestudytools.com
• چارلز اچ. اسپرجن: تفسیر مفصل مزمور ۱۰۲، archive.spurgeon.org
• مزمور ۱۰۲ در biblegateway.com
• سرودهایی برای مزمور ۱۰۲، hymnary.org
• ضبط ملودی برای آیه ۱۴ («برخیز، صهیون را تسلی ده») در پایگاه داده زمیروت