یولی یاکوولویچ رایزمن (۱۹۰۳-۱۹۹۴)، کارگردان و فیلمنامهنویس نامدار شوروی، یکی از چهرههای برجسته و پرافتخار سینمای قرن بیستم این کشور بود. او که متولد ۱۵ دسامبر ۱۹۰۳ بود، در طول دوران فعالیت حرفهای خود، آثار ماندگاری را خلق کرد که نه تنها در اتحاد جماهیر شوروی، بلکه در سطح بینالمللی نیز مورد تحسین قرار گرفتند.
آغاز مسیر حرفهای
رایزمن فعالیت خود را در دنیای سینما در سال ۱۹۲۴ با همکاری در استودیوی فیلم آلمانی-روسی Mezhrabpom-Rus آغاز کرد. او در سال ۱۹۲۵ به عنوان دستیار یاکوف پروتوزانوف مشغول به کار شد و در سال ۱۹۲۷ با ساخت فیلم «حلقه» (The Circle)، اولین تجربه کارگردانی خود را رقم زد. اما این فیلم «بردگی جزایی» (Penal Servitude) بود که در سال ۱۹۲۸ توجهها را به سوی او جلب کرد. در سال ۱۹۳۰، او با ساخت فیلم «زمین تشنه است» (The Earth Thirsts)، اولین فیلم صدادار تاریخ اتحاد جماهیر شوروی را به روی پرده سینماها فرستاد.
همکاریهای موفق و جوایز پیاپی
در سال ۱۹۳۱، رایزمن به استودیوی بزرگ Mosfilm پیوست. او در سال ۱۹۳۷ برای فیلم «شب آخر» (The Last Night)، که اولین همکاری او با نویسنده نامدار، یوگنی گابریلوویچ، نیز بود، موفق به دریافت اولین جایزه استالین (درجه دوم) شد. این همکاری ۴۰ ساله با گابریلوویچ، ثمرات درخشانی برای سینمای شوروی به همراه داشت. فیلم «شب آخر» همچنین در نمایشگاه بینالمللی پاریس در سال ۱۹۳۷، جایزه بزرگ را از آن خود کرد و به شهرت جهانی دست یافت.
در سال ۱۹۴۲، فیلم «ماشنکا» (Mashenka) نیز با استقبالی چشمگیر روبرو شد و جایزه استالین (درجه دوم) را برای رایزمن به ارمغان آورد. او همچنین در دوران جنگ، دو مستند جنگی مهم به نامهای «سقوط برلین - ۱۹۴۵» (Fall of Berlin - 1945) و «به سوی آتشبس با فنلاند» (Towards an Armistice with Finland) را کارگردانی کرد که هر دو موفق به کسب جایزه استالین (درجه اول) شدند.
فیلم «راینیس» (Rainis) در سال ۱۹۴۹ نیز جایزه استالین (درجه دوم) را برای او به همراه داشت. «شوالیه ستاره طلایی» (Cavalier of the Golden Star) که با نام «رویای یک قزاق» (Dream of a Cossack) نیز شناخته میشود، در سال ۱۹۵۱ جایزه اصلی جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری را کسب کرد و در همان سال برای جایزه بزرگ جشنواره کن نیز رقابت کرد. این فیلم همچنین جایزه استالین (درجه اول) را دریافت نمود.
آثار متأخر و افتخارات
فیلم «کمونیست» (The Communist) به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب اکتبر ساخته شد و دنباله آن، «معاصر تو» (Your Contemporary)، در سال ۱۹۶۸ منتشر گردید. در سال ۱۹۶۴، رایزمن به عنوان «هنرمند خلق اتحاد جماهیر شوروی» و در سال ۱۹۷۳ به عنوان «قهرمان کار سوسیالیست»، بالاترین نشان غیرنظامی در اتحاد جماهیر شوروی، مفتخر شد.
یکی از برجستهترین آثار او، فیلم «زندگی خصوصی» (Private Life) محصول سال ۱۹۸۲ بود که جایزه دولتی اتحاد جماهیر شوروی را از آن خود کرد و نامزد دریافت جایزه اسکار بهترین فیلم خارجیزبان شد. رایزمن با مجموع ۷ جایزه استالین/دولتی، به یکی از پرافتخارترین چهرههای فرهنگی در اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. او همچنین در سال ۱۹۸۸، اولین کسی بود که جایزه افتخار و شرافت (Honor and Dignity Award) برای یک عمر دستاورد هنری را در جوایز نیکا (Nika Awards) از آکادمی هنر و علوم سینمای روسیه دریافت کرد.
زندگی شخصی
یولی رایزمن با سوزانا تر ازدواج کرده بود که در سال ۱۹۹۱ درگذشت.
گزیده آثار
- «حلقه» (The Circle) (۱۹۲۷)
- «بردگی جزایی» (Penal Servitude) (۱۹۲۸)
- «زمین تشنه است» (The Earth Is Thirsty) (۱۹۳۰)
- «خلبانان» (The Pilots) (۱۹۳۵)
- «شب آخر» (The Last Night) (۱۹۳۶)
- «خاک بکر واژگون» (Virgin Soil Upturned) (۱۹۳۹)
- «ماشنکا» (Mashenka) (۱۹۴۲)
- «آسمان مسکو» (Moscow Skies) (۱۹۴۴)
- «سقوط برلین - ۱۹۴۵» (Fall of Berlin - 1945) (۱۹۴۵)
- «قطار به سوی شرق» (The Train Goes East) (۱۹۴۷)
- «راینیس» (Rainis) (۱۹۴۹)
- «رویای یک قزاق» (Dream of a Cossack) (۱۹۵۱)
- «نزاع» (Conflict / Urok Zhizhni) (۱۹۵۵)
- «کمونیست» (The Communist) (۱۹۵۸)
- «اما اگر این عشق باشد» (But What If This Is Love) (۱۹۶۱)
- «معاصر تو» (Your Contemporary) (۱۹۶۷)
- «زن غریبه» (A Strange Woman) (۱۹۷۷)
- «زندگی خصوصی» (Private Life) (۱۹۸۲)
- «زمان آرزوها» (Time of Desires) (۱۹۸۴)