خوسه رودریگز سولترو: هنرمند چندبُعدی زیرزمینی
خوسه رودریگز سولترو (۱۹۴۳-۲۰۰۹) یک فیلمساز و هنرپیشه پورتوریکویی بود که بیشتر آثارش در صحنهٔ هنر کوییر زیرزمینی نیویورک دهه ۱۹۶۰ ریشه دارد. سبک او ترکیبی از سینمای آزمایشی، تئاتر performance و تعهد سیاسی بود. از میان فیلمهایش در آن دوره، تنها سه اثر بازماندهاند: جرووی (۱۹۶۵)، زندگی، مرگ و تجسم لوپه ولز (۱۹۶۶) و دیالوگو با چِه (۱۹۶۸). او همچنین با گروه سیاسی لردهای جوان (Young Lords) در تولید اخبار مستند همکاری کرد و ویدیویی دربارهٔ پورتوریکو برای کمیتهٔ غیراستعماریشدن سازمان ملل ساخت.
زادگاه و تحصیلات
او در ۱۹۴۳ در سانتورس، پورتوریکو به دنیا آمد. در دانشگاه پورتوریکو تحصیل کرد و اولین فیلمش گناه اصلی (El pecado original) را در سال ۱۹۶۴ ساخت.
فعالیت هنری در آمریکا
در اواسط دهه ۱۹۶۰ رودریگز سولترو به آمریکا نقل مکان کرد. ابتدا در سانفرانسیسکو و سپس در نیویورک ساکن شد. در نیویورک بهعنوان سردبیر-chief مجلهٔ فصلی کوتاهمدت MEDIUM فعالیت کرد و در مؤسسات آموزشی مانند کوپر یونیون و مرکز دسترسی عمومی ویدئویی استرلینگ-منهتن، دروس فیلمسازی و ویدئو تدریس نمود. او همچنین در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو و دانشگاه پاریس تحصیل کرد.
در ۱۹۶۶ فیلمنامهای و نمایشنامهای بهعنوان LBJ نوشت و بر صحنهٔ تئاتر بریج در خیابان سنت مارکس نمایش داد. در این اجرا، او در حالی که آهنگ معروف «بالاد سبز berets» پخش میشد، پرچم آمریکا را سوزاند. این اتفاق توسط مجلهٔ Village Voice و Life گزارش شد.
او سه فیلمهای اصلی خود را در این دوره ساخت: جرووی (۱۹۶۵) که بازگویی کوییری افسانهٔ نارسیسوس بود و به دلیل نمایش برهنگی مردانه از جشنوارهٔ فیلم آنآربور محروم شد. زندگی، مرگ و تجسم لوپه ولز (۱۹۶۶) بهعنوان پاسخی به توصیف کنیت انگر از بازیگر مکزیکی لوپه ولز در کتاب هالیوود بابیلون (۱۹۵۹) و فیلم لوپه اندی وارهل ساخته شد و با ماریو مونتز در نقش اصلی اجرا گردید. دیالوگو با چِه (۱۹۶۸) بلافاصله پس از کشته شدن چِه گوورا در ۱۹۶۷ فیلمبرداری شد و با مشارکت اندی وارهل تولید و در جشنوارهٔ فیلم برلین نمایش یافت.
رودریگز سولترو بخشی از صحنهٔ هنر و سینمای کوییر زیرزمینی نیویورک بود و با چهرههایی چون ماریو مونتز (ستارهٔ پورتوریکویی وارهل)، چارلز لادام (نویسنده و کارگردان تئاتر)، جک اسمیت (پیشگام سینمای زیرزمینی) و رولاندو پنا (هنرمند عملکرد ونزوئلا) همکاری نمود.
توجه به مسائل سیاسی
از اواخر دهه ۱۹۶۰ تا حدود میانهٔ دهه ۱۹۷۰، رودریگز سولترو پروژههای سیاسیتری انجام داد. او با گروه لردهای جوان همکاری کرد و اخبار مستند معروف بهعنوان Young Lord Bulletins را تولید کرد. همچنین ویدیویی با عنوان بیدار شو، بوریکوا! دربارهٔ پورتوریکو برای کمیتهٔ غیراستعماریشدن سازمان ملل ساخت.
سپسها و میراث
در سالهای آخر، رودریگز سولترو از فیلمسازی بازنشسته شده و در دپارتمان خدمات اجتماعی شهر نیویورک کار میکرد. او در سال ۲۰۰۹ درگذشت.
کوتاه پیش از مرگش، آثار او بهدلیل نقششان در شکلگیری سینمای کوییر زیرزمینی دهه ۱۹۶۰، توجه بیشتری را به خود جلب کردند. او به The Film-Makers' Cooperative اجازه داد تا فیلمهای باقیماندهاش را بازسازی کنند. اکنون جرووی، زندگی، مرگ و تجسم لوپه ولز و دیالوگو با چِه بهصورت درخواست (on-demand) قابل پخش هستند.
فیلمشناسی
- گناه اصلی (El pecado original, ۱۹۶۴): فیلمی سورئالست که بهعنوان اهدایی به لوئیس بونوئل ساخته شد. در جشنوارهٔ بینالمللی سانکوست فیلم فلوریدا در ۱۹۶۵ جایزهٔ بزرگ را کسب کرد. تا سال ۲۰۲۱ هیچ نسخهای از آن یافت نشده است.
- جرووی (Jerovi, ۱۹۶۵): فیلم کوتاهی که توسط جرووی سانسون کاراسکو سفارش داده شد که خود نقش اصلی را بازی میکند. فیلم در سانفرانسیسکو فیلمبرداری شد.
- زندگی، مرگ و تجسم لوپه ولز (Life, Death and Assumption of Lupe Vélez, ۱۹۶۶): بازنویسی افسانهٔ لوپه ولز با بازی ماریو مونتز.
- دیالوگو با چِه (Diálogo con el Che, ۱۹۶۸): با بازی رولاندو پنا در نقش چِه و تیلور مید در نقش یک مأمور سیآیای.
«هنر زیرزمینی دهه ۱۹۶۰ نیویورک فضایی برای آزمایش مرزهای هنجار اجتماعی، جنسیت و سیاسی بود. رودریگز سولترو با ادغام تئاتر، سینما و فعالگرایی، یکی از نوآوران این صحنهٔ شوریده بود.»