حادثه شنگوانگسی (به چینی: 神光寺事件؛ پینیین: Shénguāngsì Shìjiàn) مجموعهای از وقایع بود که در سالهای ۱۸۵۰ و ۱۸۵۱ در شهر فوشو چین رخ داد و به عنوان یکی از اولین درگیریها میان جامعه محلی چین و مبلغان پروتستان خارجی شناخته میشود. این حادثه در ژوئن ۱۸۵۰ آغاز شد، زمانی که دو مبلغ انگلیسی اتاقی را در معبدی به نام شنگوانگسی در منطقه وو-شی-شان (Wu-shih-shan) واقع در شهر محصور فوشو اجاره کردند. در ماههای پس از آن، بزرگان و مقامات محلی چین تلاشهای مختلفی برای اخراج مبلغان از این تپه انجام دادند، اما ظاهراً تمام این تلاشها بینتیجه ماند. این مناقشه در اکتبر سال بعد با توافقی که به مبلغان اجازه اقامت را میداد، حل و فصل شد. این امر منجر به نارضایتی شدید در میان بزرگان محلی شد و در نهایت زمینه را برای حادثه مهمتر دیگری در سال ۱۸۷۸، معروف به پرونده وو-شی-شان، فراهم کرد.
پیشزمینه
پس از فعالیتهای هیئت آمریکایی کمیسران برای مأموریتهای خارجی (ABCFM) و مبلغین متدیست اپیسکوپال (MEM)، انجمن کلیسای مبلغان (CMS) انگلیس نیز در بهار ۱۸۵۰ مأموریتی را در فوشو تأسیس کرد. در روزهای اولیه ورود، آنها به طور موقت در جزیره ژونگژو (Zhongzhou Island) اقامت داشتند. از آنجایی که متدیستها به جنوب رودخانه مین و ABCFM به سمت شمال در نانتای (Nantai) نقل مکان کرده بودند، مبلغان CMS، رابرت دیوید جکسون و ویلیام ولتون، تصمیم گرفتند از کنسولگری بریتانیا برای یافتن مکانی در داخل شهر محصور کمک بگیرند. آنها تپه وو-شی-شان (乌石山؛ کوه سنگ سیاه)، بلندترین تپه فوشو، را مکانی ایدهآل میدانستند، نه تنها به این دلیل که کنسولگری بریتانیا سالها در آنجا مستقر بود، بلکه به این خاطر که با اقامت در آنجا، «هرگز بیرون نمیرفتند یا وارد نمیشدند مگر اینکه گستردگی» کارشان به طور گاهبهگاه به یادشان بیاید.
جزئیات حادثه
هنگامی که جکسون و ولتون در ژوئن ۱۸۵۰ نامهای از اسقف هنگ کنگ به کنسول ارائه دادند و تمایل خود را برای اقامت در شهر اعلام کردند، دکتر ویلیام ریموند گینگل، که در آن زمان مترجم کنسولگری در فوشو بود، کمک کرد. گینگل که پیشتر از وجود معبدی در وو-شی-شان به نام شنگوانگسی مطلع شده بود، دیداری با قاضی منطقه، شینگلیان (Xinglian)، برای بحث در مورد فرصتهای اجاره آن ترتیب داد. شینگلیان بدون در نظر گرفتن جزئیات زیاد، مهر خود را پای توافق گذاشت.
با این حال، چینیها از نتیجه این دیدار ناراضی بودند و اعتراض کردند که به خارجیانی غیر از مقامات کنسولی نباید اجازه اقامت در داخل شهر محصور داده شود. دو روز پس از نهایی شدن قرارداد اجاره، گینگل شروع به دریافت ارتباطات فوری از شینگلیان و سایر مقامات چینی کرد که خواستار لغو قرارداد اجاره در شنگوانگسی بودند. گینگل امتناع کرد و موضع گرفت که خارجیها حق معاهدهای برای اقامت در شهر را دارند و قاضی خود قبلاً مهر خود را پای توافق گذاشته بود.
زمانی که مبلغان به محل اقامت شنگوانگسی نقل مکان کردند، تنشها به سرعت به اعتراضات گستردهای در میان دانشجویان و بزرگان تبدیل شد که هفتهها به طول انجامید. این اعتراضات اشکال مختلفی داشت: نامهای عمومی از سوی بزرگان و مردم فوشو به مقامات کنسولی بریتانیا، دادخواست به دولت چینگ، جلسات عمومی، نصب پلاکاردها و انتشار جزوات، و حتی آزار و اذیت و تهدید به خشونت. فرماندار هنگ کنگ، سر جورج بونهام، به دولت چین اطلاع داد که از مبلغان نخواهد خواست شهر را ترک کنند و مقامات فوشو مسئول ایمنی آنها خواهند بود. در ۳۰ اوت ۱۸۵۰، لرد پالمرستون، وزیر امور خارجه بریتانیا، نیز اقدامات افسران بریتانیایی در چین را در این خصوص تأیید کرد.
مقامات فوشو در بنبست قرار گرفتند: از یک سو، سازش با خارجیها به شعلهور شدن بیگانههراسی و خشم مردم عادی که ممکن بود دست به خشونت بیشتری بزنند، دامن میزد؛ از سوی دیگر، انکار حقوق معاهدهای که خارجیها برای خود قائل بودند، میتوانست بریتانیا را به استفاده از نیروی نظامی برای حل مسئله تحریک کند. در نحوه رسیدگی به این پرونده، اختلاف نظر زیادی میان مقامات چینی وجود داشت. فرماندار کل یون-گوی، لین زِشو (Lin Zexu)، که برای بازنشستگی به زادگاهش در فوشو بازگشته بود، نقشی کلیدی در میان بزرگان محلی ایفا کرد و موضعی قاطع در درخواست اخراج اجباری خارجیها اتخاذ نمود. با این حال، چنین پیشنهادی هرگز توسط فرماندار فوجیان، شو جییو (Xu Jiyu)، و فرماندار کل، لیو یونکه (Liu Yunke)، که معتقد بودند مسئله میتواند به شیوهای مسالمتآمیز حل شود، پذیرفته نشد. برای جلوگیری از اقدامات خشونتآمیز، شو جییو و لیو یونکه سربازانی را برای محافظت از محل معبد فرستادند، اما همچنین مردم را از رفتن به نزد مبلغان برای گوش دادن به موعظه یا دریافت مراقبتهای پزشکی از آنها منع کردند و از هرگونه نجار یا بنایی که قصد تعمیر معبد نسبتاً مخروبه را داشتند، جلوگیری کردند، به این امید که خود خارجیها از آنجا دست بکشند. علیرغم این مشکلات، مبلغان حاضر به ترک محل نشدند و معتقد بودند که کار خداوند حضور آنها را در شهر ایجاب میکند.
شو جییو، که میان خواستههای بزرگان فوشو و سرسختی خارجیها گرفتار شده بود، در نوامبر ۱۸۵۰ معبد دیگری در وو-شی-شان به نام تائو-شان-گوان (Tao-shan-kuan) را به دو مبلغ انگلیسی پیشنهاد داد. تائو-شان-گوان در مقطعی به عنوان اقامتگاه مترجم کنسولگری بریتانیا اجاره شده بود و بزرگان فوشو اعتراضی به آن نداشتند. تا ۱۳ دسامبر، ولتون تصمیم به پذیرش این مبادله گرفت و تا ۲۱ ژانویه ۱۸۵۱، دو مبلغ شنگوانگسی را رها کردند.
در همین حال، لین زِشو به همراه سایر مقامات چینی خارج از فوشو، یادداشتهای رسمی به دربار چینگ ارسال کردند و مقامات فوشو را به دلیل سوء مدیریت در پرونده شنگوانگسی مورد انتقاد قرار دادند. این یادداشتها به ویژه شو جییو را به دلیل جانبداری از خارجیها و مانع تراشی در برابر اراده مردم عادی به جای همراهی با آنها در مقاومت در برابر خارجیها متهم میکردند، که خشم امپراتور شیانفنگ را برانگیخت. در ۳۰ اکتبر ۱۸۵۰، فرمانی صادر شد که دستور برکناری شینگلیان را میداد. شو جییو در ژانویه ۱۸۵۱ توبیخ شد و تا ژوئن از مقام خود برکنار گردید.
پیامدها
با امضای قرارداد اجاره تائو-شان-گوان توسط شو جییو، فوشو اولین بندر معاهدهای چین (پیش از گوانگژو) شد که در نهایت به مبلغان پروتستان اجازه اقامت در داخل شهر محصور داده شد. در سه دهه بعدی، وو-شی-شان مرکز مأموریت انجمن کلیسای مبلغان در فوجیان بود. اگرچه مناقشه حادثه شنگوانگسی ظاهراً در اکتبر ۱۸۵۱ حل و فصل شد، اما جریان قوی نارضایتی همچنان در میان مردم چین وجود داشت و منجر به درگیری بزرگتری در سال ۱۸۷۸ معروف به پرونده وو-شی-شان شد که در نهایت به اخراج نهایی مبلغان انگلیسی از شهر محصور فوشو در سال ۱۸۸۰ انجامید.
منابع
- درگیریها در ۱۸۵۰
- درگیریها در ۱۸۵۱
- روابط خارجی دودمان چینگ
- تاریخ مسیحیت در چین
- تاریخ فوجیان
- ۱۸۵۰ در چین
- ۱۸۵۱ در چین
- تاریخ فوشو
- پروتستانتیسم در چین