اُردیخان جلیل، که با نامهایی چون اُردیخان جاسیموویچ جلیلوف، اُردیخان جلیل و اُردیخانه جلیل نیز شناخته میشود، از پژوهشگران برجسته کرد بود. او در سال ۱۹۳۲ در ایروان و در خانوادهای یزیدی به دنیا آمد و بیشتر عمر خود را به زبان، ادبیات و فرهنگ کردی اختصاص داد.
زندگینامه
جلیل در سال ۱۹۵۱ وارد گروه زبانشناسی و ادبیات دانشگاه دولتی ایروان شد و در سال ۱۹۵۶ فارغالتحصیل گردید. یک سال بعد، در ۱۹۵۷، بهعنوان مسئول کرسی مطالعات کردی دانشگاه لنینگراد منصوب شد.
او همچنین به مدت سه سال در رادیوی ایروان، بهعنوان نخستین گوینده کرد این رسانه، فعالیت کرد. جلیل در سال ۱۹۵۸ به کردستان عراق سفر کرد و درباره زبان کردی پژوهش میدانی انجام داد.
برای سالهای طولانی، اُردیخان جلیل در کنار برادرش جلیل جلیل و خواهرش جمیله جلیل، به گردآوری داستانهای عامیانه، شعرها و روایتهای کردی پرداخت. آرشیو او بیش از صد هزار ضربالمثل کردی را دربر میگیرد که بسیاری از آنها هنوز منتشر نشدهاند.
اهمیت پژوهشی
ارزش کار جلیل فقط در شمار آثار منتشرشده او نیست. مجموعهای که او از فرهنگ شفاهی کردها گرد آورد، گنجینهای مهم برای شناخت جهانبینی، طنز، تجربه تاریخی و ساختار زبانی کردها به شمار میرود.
آثار
- شعرها و منظومهها، ۱۹۵۹.
- سرودهای غنایی و مردمی کردها، ۱۹۶۴.
- حماسه دمدیم: خان زریندست، ۱۹۶۷.
- ضربالمثلها و گفتههای کردی، با همکاری جلیل جلیل، ۱۹۷۲.
- داستانهای مردم کرد، ۱۹۷۴.
- قلعه دمدیم.
- خان زریندست.
- ضربالمثلها و سخنان بزرگان کرد.
- ادبیات عامیانه کردی، با همکاری جلیل جلیل، در دو جلد، ۱۹۷۸.
- افسانهها و اسطورههای کردی، با همکاری جلیل جلیل و ز. جلیل، ۱۹۸۹.
- ادبیات عامیانه کردهای سوریه، با همکاری احمد عمر و جلیل جلیل، ۱۹۸۹.
- داستانهای حماسی کردی، با همکاری جلیل جلیل، ۱۹۹۴.
- ترانههای تاریخی و مردمی کردها، ۲۰۰۳.
میراث
اُردیخان جلیل را میتوان یکی از چهرههای کلیدی ثبت مکتوب حافظه شفاهی کردها دانست. او با همکاری اعضای خانوادهاش، بخشی از ادبیات شفاهی کردی را از فراموشی نجات داد و برای پژوهشهای آینده درباره فرهنگ کردی پایهای استوار ساخت.
پیوند بیرونی
زندگینامهای درباره اُردیخان جلیل در AmidaKurd به زبان کردی منتشر شده است.