اولوفوکو چیست؟
اولوفوکو یک سنت قدیمی قبیله آاوامبو است که در آن، دخترانِ حتی ۱۲ ساله برای ورود به دنیای زنانگی، ازدواج، بارداری و اداره خانواده آماده میشوند. این مراسم را پیرمردی به نام «نامونگانگا» اجرا میکند و با صدای طبل و رقص همراه است. در واقع، این آیین دختران را به عروسی درآمیزی بدون داماد تبدیل میکند. طی سالهای گذشته، کلیساهای مسیحی جریاندار، این عمل را ممنوع کردند و آن را کفرآمیز و مخالف با ارزشهای مسیحیت دانستند.
بر اساس سنت، دختران حق رد کردن اولوفوکو را ندارند؛ چرا که معتقدند مخالفت با آن، نفرینشان میکند و ممکن است هیچوقت ازدواج نکنند. دخترانی که این آیین را نمیپذیرند، با بدشانسیهایی نظیر بارداریهای ناخواسته، ناباروری یا مرگ والدین مواجه میشوند. به همین دلیل، دختری که سنت را نمیپذیرفت، با زور دستگیر، بسته و به سمت محل اولوفوکو کشیده میشد. همسر رئیس ارشد قبیله آامبادجا تأیید کرد که این آیین هفت روز طول میکشد و هر روز، بخشی از فرایند آموزشی را پیش میبرد.
مراحل اجرای اولوفوکو
مراسم اولوفوکو با روزی به نام «ائوکوهو» آغاز میشود؛ روزی که مادران عروسها، آتشگاههای پختن غذا را آماده میکنند. پس از آن، روزهای «ائوماکونده» و «ائوکامباجونا» فرا میرسد که در آن والدین، گاوهایی را برای دخترانشان ذبح میکنند. روز چهارم، «ائوفوندولا» یا روز عروسی است. از این لحظه، دختران رسماً به عنوان عروسهای آینده شناخته میشوند. مردان مجرد یا حتی چندهمسری میتوانند با قرار دادن دستبندهایی روی مچ دست زن مورد نظرشان، علاقهشان را نشان دهند. زن هم حق دارد هر مردی را انتخاب کند یا همه را رد کند.
روز پنجم، «ائوپیتو لتاندا» یا روز آغازگری است. آیینهای این روز شامل راهپیمایی شبانه دور محل اولوفوکو در حالی که همه خوابند و بازگشت از در ورودی ویژه است. عروسها آن شب را در «ائوندجوو»، کلبهای ویژه، میخوابند. طبق باورهای رایج، دختران باردار یا کسانی که سقط کردهاند، به دلیل نیروهای ماورایی هرگز نمیتوانند در این آیینها شرکت کنند. پس از مراسم، دختران رسماً عروسهای آینده محسوب میشوند و تا زمان ملاقات با مردی یا باردار شدن، این لقب را حفظ میکنند.
در روز آخر که «ائوکاندجیبولولوئنا» نام دارد، بدن دختران را با مخلوطی از کره حیوانی، رنگ قرمز سنتی و ائوشیفیما (نوعی پوریده) پاکسازی میکنند. در همین روز، مادران و عروسها میتوانند به خانههایشان بازگردند.
احیای مراسم اولوفوکو
این آیین پس از ۸۰ سال توقف، اخیراً توسط شورای منطقه ائوموساتی و شورای شهر ائوتاپی در شمال نامیبیا احیا شد. با این حال، سازمان حقوق بشر نامیبیا (نمرایتس) این مراسم را تبعیضآمیز و تحقیرکننده دانست. مخالفان استدلال میکنند که اولوفوکو باعث گسترش ایدز، ترک تحصیل، بارداری نوجوانان و بیعفتی میشود و آن را مغایر قانون اساسی میدانند. آنها تأکید دارند که این عمل، نقض حقوق بشر است؛ زیرا دختران نابالغ به زور وارد این فرایند میشوند.
مدافعان این رویداد میگویند اولوفوکو در زبان ائوشیوامبو به معنای عروسی است و فرایندی است که در آن دختران ۱۴ ساله به عنوان عروس معرفی میشوند. پس از آن، عروسِ آینده در هر سنی که باشد، آزاد است با هر مردی ازدواج کند. بارداری پیش از ازدواج پس از این مراسم، پذیرفته شده و تابو نیست. البته طبق قانون اساسی نامیبیا، افراد زیر ۱۶ سال کودک محسوب میشوند.
اولوفوکو در فرهنگ معاصر
امروزه اولوفوکو موضوع یک جشنواره سالیانه در منطقه ائوموساتی نامیبیا است که نخستین دوره آن در سال ۲۰۱۲ برگزار شد. سام نوجوما، رئیسجمهور بنیانگذار و پدر ملت نامیبیا، حامی این جشنواره است. او تأکید کرد: «ملتی که فرهنگ و سنت نداشته باشد، ملت نیست. با تمام تناقضات، این رویداد موفق بود و با شعار میراث ما، افتخار ما تلاش خواهد کرد ادامه یابد.»