میرزا نصیر احمد (۱۶ نوامبر ۱۹۰۹ – ۹ ژوئن ۱۹۸۲) سومین خلیفه جامعه احمدیه اسلامی بود. او در تاریخ ۸ نوامبر ۱۹۶۵، روز پس از درگذشت پدرش، میرزا بشیرالدین محمود احمد (خلیفه دوم)، به جانشینی او انتخاب شد.
دوران خلافت
در دوران رهبری میرزا نصیر احمد، فعالیتهای تبلیغی جامعه احمدیه که توسط سلف او آغاز شده بود، بهویژه در آفریقا و اروپا گسترش یافت. در سال ۱۹۷۴، او نماینده جامعه احمدیه در مجلس ملی پاکستان در یک بازجویی یازده روزه بود. با وجود تلاشهایش، مجلس ملی احمدیها را غیرمسلمان اعلام کرد و او جامعه را در این دوره از خصومتها و سرکوبهای دولتی رهبری کرد.
طرح «نصرت جهان»، که به خدمترسانی به بخشهایی از آفریقا از طریق اداره کلینیکهای پزشکی و مدارس متعدد اختصاص داشت، یکی از نتایج سفر او در سال ۱۹۷۰ به غرب آفریقا بود؛ این اولین سفر یک خلیفه احمدی به این قاره محسوب میشد. در سال ۱۹۸۰، نصیر احمد به اسپانیا سفر کرد و سنگ بنای مسجد بشارت در پدرو آباد را گذاشت و شعار «عشق برای همه، نفرت برای هیچکس» را به عنوان شعار جامعه اعلام کرد. این مسجد در سال ۱۹۸۲، پس از درگذشت او، افتتاح شد و اولین مسجد ساخته شده در اسپانیا از زمان بازپسگیری اندلس و سقوط گرانادا در سال ۱۴۹۲ بود.
نصیر احمد همچنین مسئولیت تدوین و تنظیم آثار ادبی میرزا غلام احمد را بر عهده داشت. نوشتههای میرزا غلام احمد که تا آن زمان به صورت کتابها، جزوات یا مقالات جداگانه منتشر میشد، در ۲۳ جلد به نام «روحانی خزائن» (گنجینههای معنوی) گردآوری شد. گفتهها و سخنرانیهای او در ۱۰ جلد به نام «ملفوظات» (کلمات گفته شده) و اعلامیهها و آگهیهای او در سه جلد با عنوان «مجموعه اشتہارات» (مجموعه آگهیها یا پوسترها) منتشر شد.
اوایل زندگی
میرزا نصیر احمد در ۱۶ نوامبر ۱۹۰۹ در قادیان، هند متولد شد. تحصیلات اولیه او هم مذهبی و هم دنیوی بود. تا سن سیزده سالگی، با راهنمایی پدرش، میرزا بشیرالدین محمود احمد، نصیر احمد کل ۱۱۴ سوره قرآن را حفظ کرد و حافظ شد. پدرش بر اهمیت تحصیلات مذهبی تأکید زیادی داشت. در راستای این هدف، نصیر احمد در مدرسه احمدیه قادیان ثبتنام کرد و در ژوئیه ۱۹۲۹ با افتخار فارغالتحصیل شد. پس از فارغالتحصیلی، او تحصیلات عالی خود را ادامه داد و تا سال ۱۹۳۴ مدرک کارشناسی خود را از کالج دولتی لاهور دریافت کرد.
در ۵ اوت ۱۹۳۴، نصیر احمد با سیده منصوره بیگم، نوه میرزا غلام احمد و دختر ارشد نواب محمد علی خان از مالیرکوتلا، هند ازدواج کرد. کمتر از یک ماه پس از ازدواج، نصیر احمد هند را ترک کرد و برای ادامه تحصیلات تکمیلی به انگلستان رفت.
در انگلستان، او مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته علوم سیاسی، فلسفه و اقتصاد (PPE) از کالج بالیول، دانشگاه آکسفورد دریافت کرد. او اساتید خود را تحت تأثیر رفتار بسیار خوب و تفکر عمیق خود قرار داد. در بازدید بعدی از انگلستان، او با یکی از اساتید سابق خود ملاقات کرد که او را به خانهاش دعوت کرد. آن استاد به سایر اعضای جامعه گفت که نشانههای رهبری را در نصیر احمد دیده و مطمئن است که او روزی رهبر خواهد شد.
قبل از بازگشت به هند، او از ژوئیه تا نوامبر ۱۹۳۸ به مدت سه ماه از مصر دیدن کرد تا زبان عربی خود را بهبود بخشد و با برادرش، میرزا مبارک احمد، برای تحلیل پیشرفت جامعه در قاهره ملاقات کند. در طول اقامت خود، او از بسیاری از مکانهای تاریخی نیز بازدید کرد.
فعالیت در دوران خلافت بشیرالدین محمود احمد
در نوامبر ۱۹۳۸، او به شهر زادگاهش، قادیان، بازگشت و به عنوان استاد در جامعه احمدیه، دانشکده آموزش الهیات تبلیغی جامعه احمدیه اسلامی، منصوب شد. در سال ۱۹۳۹، او به عنوان رئیس دانشکده منصوب شد و پنج سال در این سمت باقی ماند. از مه ۱۹۴۴ تا نوامبر ۱۹۶۵، او رئیس کالج تعلیم الاسلام بود، ابتدا در قادیان و پس از تقسیم هند، در ربوه، پاکستان.
در جریان شورشهای ضد احمدی در سال ۱۹۵۳، نصیر احمد برای مدت کوتاهی زندانی شد اما در ۲۸ مه ۱۹۵۳ آزاد گردید. پس از آزادی، او در سمتهای مختلف دیگر جامعه خدمت کرد تا اینکه پس از درگذشت پدرش، خلیفه دوم، به عنوان خلیفه مسیح انتخاب شد.
خلافت
میرزا نصیر احمد در ۹ نوامبر ۱۹۶۵، اندکی پس از نماز عشاء در مسجد مبارک ربوه، پاکستان، به عنوان خلیفه مسیح سوم انتخاب شد. مجلس انتخاب خلافت توسط میرزا عزیز احمد ریاست میشد.
اندکی پس از انتخابش به عنوان خلیفه مسیح، او بنیاد فضل عمر را به افتخار و یادبود خلیفه دوم، میرزا بشیرالدین محمود احمد، تأسیس کرد. یکی از پروژههای پیشبینی شده توسط این بنیاد، ساخت کتابخانه بود. در سال ۱۹۷۱، کتابخانه خلافت در ربوه افتتاح شد که امروزه بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ کتاب، نسخ خطی کمیاب، بخش کودکان و نمایشگاههای علمی را در خود جای داده است.
آفریقا
در سال ۱۹۷۰، خلیفه سوم سفری نه هفتهای به کشورهای مختلف آفریقا داشت. در طول بازدید خود، او در مراسم استقبال متعددی که به افتخار او برگزار شد شرکت کرد و خدمات آموزشی، اجتماعی و معنوی ارائه شده توسط جامعه احمدیه در کشورهای مختلف آفریقایی را بررسی نمود. او طرح نصرت جهان را آغاز کرد و از جامعه برای کمکهای مالی درخواست نمود. تحت این طرح، پزشکان و معلمان احمدی با اداره کلینیکهای پزشکی و مدارس متوسطه متعدد در نقاط مختلف آفریقا خدمت میکنند.
احمدیه و مجلس ملی پاکستان
پس از شورشها و خشونتها علیه احمدیها در سال ۱۹۷۴، نخستوزیر ذوالفقار علی بوتو با فشار قابل توجهی از سوی رهبران مذهبی برای اعلام غیرمسلمان بودن احمدیها مواجه شد. در نتیجه، قوانین و تغییرات قانون اساسی تصویب شد، احمدیها تحریم اجتماعی شدند و اعمال مذهبی آنها با جلوگیری از ادعای مسلمان بودن یا «رفتار» به عنوان مسلمان، جرمانگاری شد. پس از آن، جامعه احمدیه اسلامی با یازده روز بازجویی مواجه شد که در آن میرزا نصیر احمد شخصاً و چهار عالم برجسته احمدی دیگر، جامعه احمدیه اسلامی را در مجلس ملی پاکستان نمایندگی کردند. میرزا نصیر احمد شخصاً به تمام اتهامات وارده علیه احمدیه پاسخ داد. در نهایت، احمدیها توسط مجلس ملی پاکستان غیرمسلمان اعلام شدند.
لندن
در سال ۱۹۷۸، میرزا نصیر احمد به لندن سفر کرد، جایی که کنفرانس «رستگاری عیسی از صلیب» در مؤسسه مشترک المنافع در کنزینگتون برگزار شد. در این کنفرانس، دانشمندان مختلفی از ادیان اصلی حضور داشتند که مقالات خود را در مورد شرایط مصلوب شدن عیسی ارائه دادند و پس از آن دیدگاه احمدیه در مورد مرگ عیسی ارائه شد. سخنرانیهایی نیز توسط سر ظفرالله خان و م.م. احمد ارائه شد.
کلیسای مسیحی بیانیهای صادر کرد و احمدیه را به نمایندگی نکردن آموزههای اسلام رد کرد و از ورود به بحثی که با کشف کفن تورین و سپس این کنفرانس دوباره باز شده بود، خودداری کرد. شرکتکنندگانی از پاکستان، هند، آفریقا، آسیا، اروپا و ایالات متحده حضور داشتند. در این مناسبت، نصیر احمد نیز در این مورد سخنرانی کرد. او به موضوع بقای عیسی پس از مرگ بر روی صلیب، سفر او به شرق، وحدت خدا پرداخت و جایگاه محمد (ص) را تشریح کرد.
تدوین متون احمدیه
در طول دوران خلافت خود، میرزا نصیر احمد همچنین به دلیل نظارت بر تدوین رؤیاها، مکاشفات و وحیهای شفاهی ادعایی میرزا غلام احمد شناخته شده است که تا آن زمان در کتابهای مختلف غلام احمد و همچنین در نشریات و روزنامههای گوناگون منتشر شده بود. نسخه گردآوری شده از تمام وحیهای او در قالب تذکره منتشر شد. تمام گفتوگوها یا اظهارات میرزا غلام احمد نیز تحت نظارت خلیفه سوم گردآوری شد. این مجموعه در قالب «ملفوظات» منتشر شد که شامل سخنرانیها، موعظهها، جلسات پرسش و پاسخ و گفتههای اتفاقی اوست.
اسپانیا
در سال ۱۹۸۰، میرزا نصیر احمد به اسپانیا سفر کرد و سنگ بنای مسجد بشارت در پدرو آباد را گذاشت. این اولین مسجدی بود که در بیش از ۷۵۰ سال در اسپانیا ساخته میشد. در این مکان بود که او شعار «عشق برای همه، نفرت برای هیچکس» را ابداع کرد. ساخت مسجد تا پس از درگذشت او در سال ۱۹۸۲ به پایان نرسید.
ازدواج، فرزندان و خانواده
میرزا نصیر احمد در ۵ اوت ۱۹۳۴ با سیده منصوره بیگم ازدواج کرد. او دختر نواب محمد علی خان از مالیرکوتلا و نواب مبارکه بیگم، دختر میرزا غلام احمد بود. آنها پنج فرزند داشتند:
- پسر: میرزا انس احمد (۱۷ آوریل ۱۹۳۷ – ۱۸ دسامبر ۲۰۱۸)
- دختر: امت الشکور (۲۶ آوریل ۱۹۴۰ – ۳ سپتامبر ۲۰۱۹)
- دختر: امت الحلیم (متولد ۲۹ ژانویه ۱۹۴۲)
- پسر: میرزا فرید احمد (متولد ۴ مارس ۱۹۵۱)
- پسر: میرزا لقمان احمد (متولد ۹ نوامبر ۱۹۵۳)
اندکی پس از درگذشت همسرش منصوره بیگم، نصیر احمد تصمیم به ازدواج مجدد گرفت. در ۱۱ آوریل ۱۹۸۲، او با طاهره صدیقه نصیر، دختر عبدالمجید خان از وروال، ازدواج کرد. این ازدواج تنها چند ماه کوتاه با درگذشت نصیر احمد در ۹ ژوئن ۱۹۸۲ به پایان رسید.
درگذشت
در ۲۱ مه ۱۹۸۲، میرزا نصیر احمد آخرین خطبه جمعه خود را در ربوه ایراد کرد. دو روز بعد، در ۲۳ مه، او ربوه را به مقصد اسلامآباد، پایتخت پاکستان، ترک کرد، جایی که در ۲۶ مه بیمار شد. در ژوئن ۱۹۸۲، میرزا نصیر احمد دچار حمله قلبی شدیدی شد. او در ۹ ژوئن ۱۹۸۲، ساعت ۱۲:۴۵ بعد از ظهر در بیمارستان بیت الفضل شهر درگذشت.
جسد میرزا نصیر احمد سپس به ربوه منتقل شد. روز بعد از درگذشت او، میرزا طاهر احمد، برادر ناتنی نصیر احمد، به عنوان خلیفه مسیح چهارم انتخاب شد. طاهر احمد نماز میت برادر مرحوم خود را اقامه کرد که با حضور نزدیک به صد هزار نفر برگزار شد. میرزا نصیر احمد سپس در بهشتی مقبره، قبرستانی که توسط جامعه احمدیه اسلامی تأسیس شده بود، به خاک سپرده شد.
کتابشناسی
در طول عمر خود، بهویژه در دوران خلافت، نصیر احمد سخنرانیها و موعظههای بسیاری ایراد کرد و رسالههایی نوشت، اما بیشتر آنها به صورت کتاب منتشر نشدند. اگرچه، بسیاری از آنها بعداً توسط جامعه به صورت کتاب منتشر شدند. بسیاری از آثار او به انگلیسی ترجمه شدند، در حالی که برخی دیگر نیز به زبانهای بنگالی، آلمانی و غیره ترجمه شدند.