در شیمی، کایرالیته ذاتی نوعی نابرابری مولکولی است که نه از مراکز کایرال کلاسیک، بلکه از پیچش ساختار مولکول در فضای سهبعدی پدید میآید. این مفهوم نخستین بار در ۱۹۹۴ توسط فولکر بوهمر برای توصیف کایرالیته در کالیسارنها مطرح شد. او توضیح داد که اگر یک کالیسارن کایرال ذاتی باز شود، مولکولی خطی و غیرکایرال تولید میکند.
نمادهای رایج برای توصیف این پدیده cR/cS و P/M هستند. مولکولهای کایرال ذاتی در کاربردهایی مانند شیمی میزبان-میهمان کایرال و سنتز انانتیوگزین استفاده میشوند. نمونههای طبیعی این پدیده شامل رتینال در رودوپسین است که به دلیل انحنای زنجیره پلیان غیرکایرال، به صورت نژادهای انانتیومر وجود دارد.
تاریخچه
نخستین کالیسارنهای کایرال ذاتی در ۱۹۸۲ سنتز شدند، اما تا سالها بعد به درستی توصیف نشدند. این مولکولها الگوی جایگشتی XXYZ یا WXYZ دارند که در نمایش دو بعدی کایرالیته دیده نمیشود، اما در فضای سهبعدی به دلیل انحنا کایرال میشوند.
تعریف رسمی
تعریف کامل کایرالیته ذاتی در ۲۰۰۴ توسط ماندولینی و اسکیاfino ارائه شد: «کایرالیته ذاتی از انحنای ساختار ایدهآل صفحهای پدید میآید که فاقد صفحه تقارن عمودی در نمایش دو بعدی است.»
نمونهها
- کورانونولن: کایرالیته آن تنها در نمایش سهبعدی قابل مشاهده است.
- آلکنهای کایرال ذاتی: با استفاده از «باکل» در ساختار خطی ایجاد میشوند.
- اسپیروها: پیچش حلقههای غیرکایرال در اتم اسپیرو باعث کایرالیته میشود.