جورج فورستر که در سال ۱۷۹۲ درگذشت، جهانگرد و کارمند خدمات اداری کمپانی هند شرقی بود و در تشکیلات مدراس فعالیت میکرد. او را نباید با گئورگ فورستر، طبیعتشناس آلمانی، یکی دانست. اهمیت فورستر بیشتر از آن جهت است که نخستین بریتانیایی شناختهشدهای بود که از هند، از مسیر آسیای میانه، تا روسیه سفر کرد و گزارش سفر خود را منتشر ساخت.
زندگینامه
در سال ۱۷۸۲، فورستر سفری را از کلکته در بنگال آغاز کرد. مسیر او از کشمیر، افغانستان، هرات، خراسان و مازندران گذشت؛ سپس با کشتی از دریای خزر عبور کرد و به باکو، آستراخان، مسکو و سن پترزبورگ رسید. سرانجام از سن پترزبورگ با کشتی به لندن رفت.
این سفر در زمان خود دستاوردی چشمگیر به شمار میرفت، زیرا عبور از هند، ایران، آسیای میانه و قلمرو روسیه نیازمند هماهنگی سیاسی، تحمل مشقتهای راه و آشنایی با فرهنگهای گوناگون بود.
در سال ۱۷۹۲، فورستر در مأموریتی دیپلماتیک نزد مراتاها، همان حکومت قدرتمند هندی، فرستاده شد و در ناگپور درگذشت.
سفر از هند به روسیه
- شروع سفر از کلکته در بنگال
- عبور از کشمیر و افغانستان
- گذر از هرات، خراسان و مازندران
- عبور با کشتی از دریای خزر
- سفر به باکو، آستراخان، مسکو و سن پترزبورگ
- بازگشت با کشتی به لندن
جورج فورستر نخستین بریتانیاییای بود که سفر از هند به روسیه از مسیر آسیای میانه را در قالب گزارش منتشر کرد.
آثار
فورستر در انگلستان کتابی با عنوان طرحهایی از اسطورهشناسی و آدابورسوم هندوها را در سال ۱۷۸۵ منتشر کرد. این اثر ۸۴ صفحهای، نگاهی به باورها و رسوم جامعه هندو داشت و نشان میداد که فورستر تنها یک مسافر نبود، بلکه به مشاهده و ثبت فرهنگها نیز علاقه داشت.
پس از بازگشت به هند، گزارش سفر خود را نوشت. جلد نخست این سفرنامه در سال ۱۷۹۰ در کلکته منتشر شد. پس از مرگ او، بخشهای باقیمانده از روی یادداشتها و نوشتههایش تکمیل شد و در سال ۱۷۹۸ در لندن، با ویرایش فردی ناشناس، در دو جلد منتشر گردید.
عنوان کامل آن سفرنامه چنین بود: سفری از بنگال به انگلستان از شمال هند، کشمیر، افغانستان و ایران، و سپس به روسیه از راه دریای خزر.
اهمیت تاریخی
سفرنامه فورستر یکی از منابع ارزشمند برای شناخت مسیرهای سفر در سده هجدهم، روابط هند با مناطق همسایه، و نگاه اروپاییان به ایران و آسیای میانه است. نوشتههای او اگرچه از زاویه دید یک کارمند و جهانگرد بریتانیایی شکل گرفتهاند، اما به دلیل جزئیات جغرافیایی و فرهنگیشان همچنان برای پژوهشگران تاریخ سفر اهمیت دارند.