اِلیحو، که نامش در کتاب ایوب عهد عتیق آمده است، شخصیتی است که در پایان این کتاب، نقش منتقد ایوب و سه دوست او را ایفا میکند. نام او به معنای «خدای من اوست» است.
سخنان اِلیحو
اِلیحو در فصل ۳۲ کتاب ایوب معرفی میشود و سخنان او در فصلهای ۳۲ تا ۳۷ ادامه مییابد. او با فروتنی بیشتری نسبت به دیگر همدردیکنندگان (که به نظر میرسد از دوستان ایوب بودند) سخن آغاز میکند. اِلیحو، برخلاف سه دوست ایوب، در سخنان خود بر مشیت الهی تمرکز میکند و آن را سرشار از حکمت و رحمت میداند.
مقدمه روایتگر و سخنان خود اِلیحو نشان میدهد که او با دقت به گفتگوی بین ایوب و دیگران گوش فرا داده است. او همچنین به جایگاه خود به عنوان فردی که سالخورده نیست، اذعان میکند (۳۲:۶-۷). همانطور که سخنان اِلیحو آشکار میسازد، خشم او نسبت به سه مرد سالخوردهتر چنان شدید بود که نمیتوانست خود را کنترل کند (۳۲:۲-۴). او که «جوان خشمگین» توصیف شده، هم ایوب و هم دوستانش را مورد انتقاد قرار میدهد.
اِلیحو معتقد است که انسانهای نیکوکار، همانند شریران، در این زندگی سهمی از کامیابی دارند. او تعلیم میدهد که خداوند متعال است و انسان باید این برتری را به دلیل حکمت خداوند، تصدیق و به آن تسلیم شود. او برای اثبات این مدعا، به شگفتیهای مداوم خلقت و فصول سال اشاره میکند.
سخنان اِلیحو به طور ناگهانی پایان مییابد و او در پایان فصل ۳۷ «بیردپا» ناپدید میشود.
احتمال نام مستعار بودن شخصیت اِلیحو
سخنان اِلیحو (که در مقدمه کتاب ذکر نشده است) با نظرات اساسی «متهمکنندگان دوستانه» در بخش مرکزی متن در تضاد است؛ مبنی بر اینکه نیکوکاران نمیتوانند رنج بکشند، زیرا هر رنجی مجازاتی برای گناهی است. اِلیحو بیان میکند که رنج ممکن است برای نیکوکاران به عنوان محافظی در برابر گناه بزرگتر، برای اصلاح اخلاقی و هشدار، و برای جلب اعتماد و اتکای بیشتر به خدای رحیم و مهربان در میان سختیها مقرر شود.
برخی نویسندگان به دلیل ظهور و ناپدید شدن ناگهانی اِلیحو از متن، جایگاه سخنرانی و موعظه او را زیر سوال میبرند. حتی پژوهشگرانی که کتاب ایوب را اثری ادبی از یک نویسنده واحد میدانند، تمایل دارند در سخنان اِلیحو، افزوده یا تفسیری زودهنگام بر کتاب اصلی را ببینند. او در ایوب ۲:۱۱، جایی که دوستان ایوب معرفی میشوند، ذکر نشده و همچنین در بخش پایانی (۴۲:۷-۱۰) که خداوند خشم خود را بر دوستان ایوب ابراز میکند، هیچ نامی از او نیست. سخنان او همچنین حاوی آرامیئیسمهای بیشتری نسبت به باقی کتاب است.
احتمال نگارش کتاب توسط اِلیحو
بر اساس نظر آلبرت بارنز، جان لایتفوت و دیگران، کتاب ایوب احتمالاً توسط اِلیحو نوشته شده است.
نکته جالب
اِلیحو، برخلاف دوستان ایوب، معتقد است که رنج میتواند فرصتی برای رشد معنوی و نزدیکی بیشتر به خداوند باشد.