چکیده
ایدهآلیسم ذهنی یا تجربهگرایی ذهنی، نوعی مونیسِم فلسفی است که تنها وجود ذهن و محتوای ذهنی را قبول دارد. این نظریه با مادهباوری حذفگرایانه در تضاد است و واقعیت را کاملاً وابسته به ذهنِ درککننده میداند. جورج برکلی، فیلسوف ایرلندی، از مهمترین مدافعان این نظریه است که معتقد بود جهان تنها از ذهن انسان و خدا تشکیل شده است.
ایدهآلیسم ذهنی چیست؟
ایدهآلیسم ذهنی، یا تجربهگرایی ذهنی، نوعی مونیسِم فلسفی است که تنها وجود ذهن و محتوای ذهنی را قبول دارد. این نظریه با مادهباوری حذفگرایانه در تضاد است و واقعیت را کاملاً وابسته به ذهنِ درککننده میداند.
پیشینه تاریخی
ریشههای این نظریه به مکتب یوگاچارا در بودیسم هندی و آثار جورج برکلی در قرن هجدهم بازمیگردد. برکلی معتقد بود ایده واقعیت مستقل از ذهن، نامعقول است و جهان تنها از ذهن انسان و خدا تشکیل شده است.
انتقادات
برتراند راسل و دیوید استو از منتقدان این نظریه هستند. راسل استدلال برکلی را دوری میداند و استو آن را «بدترین استدلال جهان» مینامد.
جمعبندی
ایدهآلیسم ذهنی با رد مادهباوری، واقعیت را به درک ذهنی محدود میکند. اگرچه انتقاداتی به این نظریه وارد شده، اما همچنان در فلسفه و ادبیات تأثیرگذار است. برکلی با استدلالهای خود، ماده را غیرواقعی دانست و وجود را در ادراک خلاصه کرد. این نظریه در آثار ادبی مانند «جهان سوفی» و داستان «تلون» بورخس نیز بازتاب یافته است.
