سالوادور ناوا مارتینز؛ از پزشکی تا رهبری مخالفان
سالوادور ناوا مارتینز (۷ آوریل ۱۹۱۴ – ۱۸ مه ۱۹۹۲)، پزشک، سیاستمدار و فعال اجتماعی مکزیکی بود. او که چشمپزشک و استاد دانشگاه در دانشکده پزشکی دانشگاه مستقل سن لوئیس پوتوسی بود، در نهایت به رهبر جنبش مخالفان در این ایالت و عرصه سیاسی مکزیک تبدیل شد.
ریشهها و تبعید سیاسی: ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۳
فعالیتهای سیاسی ناوا در سال ۱۹۵۸ آغاز شد. او تصمیم گرفت با پرچم حزب انقلابی نهادینه (PRI) برای شهرداری سن لوئیس پوتوسی کاندیدا شود. ناوا پیروز انتخابات شد و هدفش را برای رسیدن به استانداری در انتخابات بعدی تعیین کرد. در سال ۱۹۶۱، ناوا تلاش کرد تا کاندیدای حزب PRI برای استانداری شود، اما حزب او را رد کرد.
ناوا در واکنش به این طرد شدن، جبهه مدنی پوتوسیینو (FCP) را تأسیس کرد و در انتخابات به عنوان کاندیدای مستقل شرکت کرد. هرچند کاندیدای PRI انتخابات را برد، اما گزارشهایی مبنی بر تقلب انتخاباتی منتشر شد.
ناوا تظاهراتی را علیه نتایج و حزب حاکم رهبری کرد؛ درگیری و خشونت بروز کرد. رئیسجمهور آدولفو لوپز ماتئوس ارتش را برای سرکوب ناآرامیها فراخواند. اشغال نظامی سه ماه طول کشید؛ در این مدت مقر کمیته ناویستا غارت شد، روزنامه مخالفان «تریبونال» به غارت رفت و دستگاههای چاپ آن نابود شدند. ناوا دستگیر شد و بسیاری از معترضان در جریان درگیریها تیر خوردند.
ناوا و همکارانش را به اردوگاه نظامی شماره ۱ و سپس به زندان لکومبری با اتهاماتی نظیر فروپاشی اجتماعی، سلاحسازی و تحریک شورش منتقل کردند. یک ماه بعد، ناوا و پیروانش با وثیقه آزاد شدند، اما اعتراضات سیاسی او ادامه یافت. دولت دو سال بعد در ۱۹۶۳ ناوا را دوباره دستگیر و پس از شکنجه آزاد کرد. ناوا بیش از ۱۵ سال از صحنه سیاسی کنارهگیری کرد تا اینکه در ۱۹۸۲ دوباره ظاهر شد.
بازگشت به سیاست: ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۲
ناوا بار دیگر با پشتیبانی جبهه مدنی پوتوسیینو، حزب اقدام ملی (PAN) و حزب سوسیالیست متحد مکزیک (PSUM) برای شهرداری کاندیدا شد. او انتخابات شهرداری ۱۹۸۲ را برد و دوباره استانداری را هدف قرار داد. در ۱۹۹۱، ناوا که هفتاد و چند ساله بود و به سرطان مثانه مبتلا شده بود، با حمایت احزاب PDM، PAN و PRD برای استانداری کاندیدا شد.
رقیب ناوا در انتخابات ۱۹۹۱، فائوستو زاپاتا از حزب حاکم PRI بود که سابقه نمایندگی، سناتوری و سفارت را داشت. پس از پایان رأیگیری، زاپاتا با اختلاف دو به یک پیروز اعلام شد و ناوا باز هم تقلب حزب PRI را مطرح کرد. ادعای ناوا این بار توسط گروههای ناظر تأیید شد؛ آنها در بیش از نیمی از شعبههای رأیگیری تخلف گزارش دادند، از جمله تغییر مکان شعبهها در آخرین لحظه، حذف اسامی از فهرست رأیدهندگان، رأیدادن چندباره اعضای PRI و گم شدن صندوقهای رأی.
ناوا در واکنش به این تقلب، راهپیمایی ۴۲۶ کیلومتری را از سن لوئیس پوتوسی تا میدان زوکالو در مکزیکوسیتی آغاز کرد که به «راهپیمایی کرامت» معروف شد و حدود یک ماه طول میکشید. در مسیر، ناوا خواستار برکناری زاپاتا شد. زنان حامی ناوا، کاخ استانداری را اشغال کردند و مانع تصدی مقام توسط زاپاتا شدند. در حین راهپیمایی، پیشنهاد استانداری موقت برای فرونشاندن قیام مطرح شد، اما ناوا این معامله را رد کرد و PAN آن را پذیرفت که باعث شکاف در اپوزیسیون شد.
سیزده روز پس از تأیید انتخاب زاپاتا، او با دستور رئیسجمهور کارلوس سالیناس د گورتاری استعفا داد. راهپیمایان پیروز به خانه بازگشتند، اما سالیناس به جای ناوا، گونزالو مارتینز کوربالا از PRI را به استانداری منصوب کرد. زاپاتا نیز به سمت کنسول کل مکزیک در لسآنجلس منصوب شد. مارتینز انتخابات جدیدی را برای ۱۹۹۳ با نظارت شوراهای شهری ترتیب داد.
جنبش مدنی برای دموکراسی (MCD): ۱۹۹۲
آخرین اقدام ناوا، تأسیس جنبش مدنی برای دموکراسی (MCD) در ۱۹۹۲ بود. این جنبش در اولین کنوانسیون خود بیش از ۶۰ سازمان بومی، کارگری، مدنی و حقوق بشری را جذب کرد و از دفاع از حقوق سیاسی و بشری بر اساس اعلامیه جهانی حقوق بشر و قانون اساسی مکزیک حمایت نمود.
جنبش MCD خواستار اصلاحات زیر در دولت بود:
- پایان دادن به انحصار دولتی در مدیریت انتخابات
- کاهش قدرت متمرکز ریاست جمهوری و ایجاد نظام کنترل و تعادل
- اصلاح سیستم قضایی و ایجاد دیوان عالی مستقل
- کاهش تمرکزگرایی در سیستم سیاسی و تفویض اختیار به کنگرههای ایالتی و فدرال
- اعطای خودمختاری به دولتهای محلی
- پایان دادن به انحصار رسانهای در تلویزیون و رادیو
- تضمین آزادی مطبوعات
- دموکراتیک کردن اتحادیههای کارگری، انجمنهای تجاری، احزاب سیاسی و نهادهای آموزشی
مرگ و خانواده: ۱۹۹۲
ناوا در ۸ مارس ۱۹۹۲، پس از آنکه پزشکان به او کمتر از دو سال عمر دادند، از سیاست کنارهگیری کرد. در ۱۸ مارس ۱۹۹۲، ناوا بر اثر حمله قلبی ناشی از عفونت شکمی درگذشت. مدت کوتاهی پس از مرگ او، بیوهاش ماریا کونسپسیون کالویو با پرچم سیاسی ناوا کاندیدا شد، اما با مخالفت داماد و دخترش روبهرو شد و رأی کمی آورد.