سنت مونگو: قدیس حامی گلاسکو
کِنتِگِرن (Kentigern)، که بیشتر با نام مونگو (Mungo) شناخته میشود، شخصیتی برجسته در تاریخ مذهبی بریتانیا است. او مبلغی مذهبی در پادشاهی بریتونی استراثکلاید (Strathclyde) در اواخر قرن ششم میلادی بود و به عنوان بنیانگذار و قدیس حامی شهر گلاسکو (Glasgow) شهرت دارد.
نامگذاری و ریشهشناسی
در ولز و انگلستان، این قدیس با نام تولد و غسل تعمید خود، کِنتِگِرن، شناخته میشود. این نام احتمالاً از زبان بریتونی گرفته شده و از ترکیب واژههایی به معنای «سگ شکاری» و «لرد، شاهزاده یا پادشاه» تشکیل شده است. با این حال، به خصوص در اسکاتلند، او با نام مستعار مونگو معروف است که احتمالاً از معادل کومبریایی واژهای به معنای «عزیز من» مشتق شده است.
زندگینامه و آثار
زندگینامه سنت مونگو عمدتاً توسط ژوسلینِ فورنس (Jocelyn of Furness)، یک زندگینامهنویس صومعهنشین، حدود سال ۱۱۸۵ میلادی نوشته شده است. ژوسلین ادعا میکند که این زندگینامه را از افسانههای قدیمیتر گلاسکو و یک سند ایرلندی قدیمی بازنویسی کرده است.
خانواده و تولد
مادر مونگو، تِنِو (Teneu)، شاهزادهخانمی بود که پس از تجاوز به او توسط اوِین مَب اورین (Owain mab Urien)، باردار شد. طبق برخی منابع، پدر خشمگینش او را از بالای صخرههای تراپین لاو (Traprain Law) به پایین پرتاب کرد. او زنده ماند و در قایقی چرمی رها شد که او را به کولراس (Culross) در فیف برد. مونگو در آنجا متولد شد.
دوران کودکی و آغاز رسالت
مونگو توسط سنت سِرف (Saint Serf) که در آن منطقه به پیکتها (Picts) خدمت میکرد، بزرگ شد. سنت سرف همان کسی بود که نام مستعار «مونگو» را به او داد. در سن بیست و پنج سالگی، مونگو رسالت مذهبی خود را در ساحل رودخانه کِلاید (Clyde) آغاز کرد، در محلی که امروزه شهر گلاسکو قرار دارد. او کلیسای خود را در کنار رودخانه مولندینار بورن (Molendinar Burn) بنا نهاد، جایی که امروزه کلیسای جامع قرون وسطایی گلاسکو قرار دارد.
تبعید و بازگشت
یک جنبش ضد مسیحی در استراثکلاید، به رهبری پادشاهی به نام مورکِن (Morken)، مونگو را مجبور به ترک منطقه کرد. او از طریق کومبریا (Cumbria) به ولز رفت و مدتی را با سنت دیوید (Saint David) گذراند. سپس به گویند (Gwynedd) رفت و کلیسای جامع لَنِلوی (Llanelwy) را تأسیس کرد. پس از مدتی، پادشاه جدید استراثکلاید، رایدرش هائل (Riderch Hael)، از مونگو دعوت کرد تا به پادشاهی خود بازگردد. او پذیرفت و سنت اَساف (Saint Asaph) را به عنوان اسقف لنلوی منصوب کرد.
سالهای پایانی
مونگو برای چندین سال، مقر اسقفی خود را در هادوم (Hoddom) در دامفریسشر قرار داد و منطقه گالووی (Galloway) را بشارت داد. او سرانجام به گلاسکو بازگشت و جامعه بزرگی پیرامون او شکل گرفت. در اواخر عمر، مونگو بسیار ضعیف شد و گفته میشود که در روز یکشنبه ۱۳ ژانویه در حمام درگذشت.
معجزات سنت مونگو
طبق «زندگی سنت مونگو»، او چهار معجزه برجسته در گلاسکو انجام داد که در نشان شهر گلاسکو نیز بازتاب یافته است:
- پرنده: مونگو زندگی روباهی را که توسط همکلاسیهایش کشته شده بود، بازگرداند.
- درخت: مونگو که مسئول روشن نگه داشتن آتش در صومعه سنت سرف بود، پس از به خواب رفتن و خاموش شدن آتش، با شاخهای از درخت فندق، آتش را دوباره روشن کرد.
- زنگ: این زنگ احتمالاً توسط مونگو از رم آورده شده و برای مراسم مذهبی و عزاداری استفاده میشده است.
- ماهی: ملکه لانگورت (Languoreth) توسط همسرش به خیانت متهم شد. پادشاه دستور داد حلقه او را که ادعا میشد به معشوقش داده، پیدا کنند. مونگو از یک ماهیگیر خواست تا ماهیای از رودخانه کلاید بگیرد و حلقه درون آن پیدا شد و بیگناهی ملکه اثبات گردید.
تحلیل تاریخی و میراث
تبار مونگو در اسناد تاریخی ثبت شده است. او یکی از اولین مبلغان استراثکلاید بود و احتمالاً اولین اسقف گلاسکو محسوب میشود. ژوسلین در بازنویسی زندگینامه مونگو، برخی قسمتها را برای اهداف خود، به ویژه ترویج جایگاه اسقفی گلاسکو، تغییر داده است. با این حال، حفاریها در هادوم، تأییدی بر فعالیتهای مسیحی اولیه در آن منطقه به دست آورده است.
سال مرگ مونگو گاهی ۶۰۳ ذکر شده، اما در سالنامههای کمبریایی ۶۱۲ ثبت شده است. ۱۳ ژانویه در هر دو سال ۶۰۳ و ۶۱۴ یکشنبه بوده است. برخی معتقدند که مرگ در حمام، تفسیری نادرست از غش کردن او در جریان مراسم غسل تعمید است.
در اواخر قرن پانزدهم، مونگو در درگیری با پیامبر دیوانه، لایلُکن (Lailoken) معروف به مرلین (Merlin)، ظاهر میشود. شباهتهایی بین زندگی مونگو و داستان ایوین، شوالیه شیر (Yvain, the Knight of the Lion) اثر کرِتین دِ تروآ (Chrétien de Troyes) وجود دارد که نشاندهنده اشتراک منابع است.
عبادت و یادبود
در محلی که مونگو به خاک سپرده شده، امروزه کلیسای جامعی به افتخار او بنا شده است. آرامگاه او تا زمان اصلاحات اسکاتلند، مرکز مهمی برای زیارت مسیحیان بود. بقایای او گفته میشود که هنوز در سرداب کلیسا قرار دارد. چشمهای به نام «چشمه سنت مونگو» نیز در نزدیکی آن قرار دارد.
جشن سنت مونگو هر سال در ۱۳ ژانویه در سراسر اسکاتلند برگزار میشود. شعار شهر گلاسکو، «بگذار گلاسکو با موعظه کلام او و ستایش نامش شکوفا شود» (Let Glasgow flourish by the preaching of His word and the praising of His name)، الهام گرفته از ندای اصلی مونگو یعنی «بگذار گلاسکو با موعظه کلام شکوفا شود» است.
نام سنت مونگو بر روی بناها، مدارس و سازمانهای خیریه متعددی در اسکاتلند و فراتر از آن نهاده شده است. سازمان خیریه St. Mungo's در انگلستان که به بیخانمانها کمک میکند، نیز به افتخار این قدیس نامگذاری شده است.
سنت مونگو در فرهنگ عامه
سنت مونگو در آثار ادبی مختلفی نیز حضور دارد:
- در مجموعه کتابهای پدر براون اثر جی. کی. چسترْتون (G. K. Chesterton)، به عنوان قدیس کلیسای پدر براون ذکر شده است.
- بیمارستان سنت مونگو برای بیماریها و جراحات جادویی (St. Mungo's Hospital for Magical Maladies and Injuries) در مجموعه کتابهای هری پاتر اثر جی. کی. رولینگ (J. K. Rowling) حضور دارد.
- باغهای کنتیگرن (Kentigern Gardens) محل وقوع قتلی در رمان کلاغ صدا میکند (The Cuckoo's Calling) اثر رابرت گالبرِث (J. K. Rowling) است.
- مونگو شخصیت اصلی منفی در رمان تاریخی ملکه گمشده (The Lost Queen) اثر سیگنه پایْک (Signe Pike) است.
- مونگو نام شخصیت اصلی رمان یانگ مونگو (Young Mungo) اثر داگلاس استوارت (Douglas Stuart) است.