پل پاندا فارنانا: نخستین روشنفکر کنگولی

مقدمه

پل پاندا فارنانا مفومو (۱۸۸۸ تا ۱۲ مه ۱۹۳۰)، دانشمند کشاورزی و مهاجر کنگولی بود که در دو دهه اول قرن بیستم در اروپا زندگی کرد. مورخان او را نخستین روشنفکر کنگولی می‌دانند.

کودکی و تحصیلات

پل پاندا فارنانا در سال ۱۸۸۸ در زِمبا-لِز-موآندا واقع در استان باس-کونگوی ایالت آزاد کنگو متولد شد. پدرش لویزی فرناندو، رئیس محلیِ منصوب از سوی دولت، و مادرش زنی به نام ن‌سنگو بود. ژول درشاید، افسر بلژیکی، پیشنهاد داد فارنانا را برای تحصیل به بلژیک ببرد. او پذیرفت و در ۲۵ آوریل ۱۹۰۰ به بروکسل رسیدند. در آنجا، درشاید سرپرستی فارنانا را به خواهرش، لوئیز، سپرد. فارنانا در یک محیط طبقه بالا بزرگ شد. لوئیز او را موسیقی و نقاشی آموخت و برای تحصیلات متوسطه به مدرسه آتانه رویال ایکسلز فرستاد.

فارنانا در سال ۱۹۰۴ آزمون ورودی را گذراند و در مدرسه کشاورزی و باغبانی ویلفورد ثبت‌نام کرد و سه سال بعد با درجه ممتازی فارغ‌التحصیل شد. در ۱۹۰۸، در مؤسسه کشاورزی مناطق حاره در نوژان-سور-مارن فرانسه تحصیل کرد و همان سال زبان انگلیسی را در مونس آموخت. این سوابق، او را به نخستین کنگولی تبدیل کرد که در بلژیک مدرک تحصیلات عالی دریافت کرد.

فعالیت حرفه‌ای و مبارزاتی

در سال ۱۹۰۹، دولت استعماری بلژیک که در این هنگام ایالت آزاد کنگو را به کنگوی بلژیکی تبدیل کرده بود، فارنانا را به عنوان متخصص کشاورزی استخدام کرد. در ژوئن، او به باغ گیاه‌شناسی اِالا در نزدیکی کوکیلهات‌ویل منتقل شد.

اندکی پیش از جنگ جهانی اول، فارنانا در بلژیک زندگی می‌کرد. با حمله آلمان به بلژیک در ۱۹۱۴، فارنانا به ارتش بلژیک پیوست. او در طول محاصره نامور در سپاه داوطلبان کنگولی خدمت کرد. در ۲۳ اوت ۱۹۱۴، به همراه ژوزف آدیپانگا و آلبرت کوجابو در لیژ اسیر شد و به آلمان تبعید شد و بقیه دوران جنگ را آنجا گذراند. پس از آزادی، انجنی را برای دفاع از حقوق کهنه‌سربازان کنگولی جنگ تأسیس کرد.

فارنانا به ترتیب در کنگره‌های اول و دوم پان‌آفریقایی در سال‌های ۱۹۱۹ و ۱۹۲۱ شرکت کرد. او در نخستین کنگره ملی استعماری بلژیک در ۱۹۲۰ نیز حضور یافت. فارنانا به شدت از سیاست‌های استعماری بلژیک انتقاد می‌کرد؛ معتقد بود ممنوعیت کار اجباری در کنگو به درستی اجرا نمی‌شود و آموزش برای مردم بومی ناکافی است. او همچنین خواستار اعطای حقوق سیاسی به کنگولی‌ها بود.

در سال ۱۹۲۹، فارنانا برای مدیریت یک روغن‌کشی به ماتادی رفت. نه ماه بعد، در همان‌جا درگذشت.

میراث

مورخان فارنانا را نخستین روشنفکر کنگو می‌دانند. پس از مرگ او، بلژیک از تحصیل سایر کنگولی‌ها در خاک خود جلوگیری کرد.

آثار فارنانا تا زمانی که مورخان کنگولی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ جزئیات زندگی‌اش را کشف کردند، عمدتاً فراموش شده بود. در سال ۲۰۰۸، یک مستند بلژیکی درباره او ساخته شد.