رودخانه نوتوانه (یا نگوتوانه) در جنوب شرقی بوتسوانا جریان دارد و بخشهایی از مسیر آن مرز بینالمللی با آفریقای جنوبی را تشکیل میدهد. دهانه این رودخانه در سرچشمه رود لیمپوپو قرار دارد و حوضه آبریز آن ۱۸٬۰۵۳ کیلومتر مربع است.
مسیر رودخانه
نوتوانه از جنوب راموتسوا سرچشمه میگیرد و به سمت شمال شرقی جریان مییابد. این رودخانه از مناطق پرجمعیت بوتسوانا عبور میکند، از جمله شرق شهر لوباتسه، بین گابورون و روستای تلوکونگ، و سپس از روستای موچودی میگذرد. در نهایت به ساحل چپ رود لیمپوپو در مرز آفریقای جنوبی میپیوندد.
حوضه آبریز
حوضه نوتوانه توسط خود رودخانه و شاخههای فرعی آن مانند تائونگ، سگودیتشانه، متسیموتلابه، متسماسوانه و نیانوانه تخلیه میشود. همه رودخانههای این حوضه فصلی هستند و جریان آنها به بارندگی بستگی دارد. بستر نوتوانه و تائونگ در فصل خشک کاملاً خشک میشوند.
تاریخ
حاشیه رودخانه نوتوانه از دوران سنگی میانی سکونت داشته است. اولین سکونتگاه مدرن، موشاونگ بود که در اواخر دهه ۱۸۸۰ توسط رئیس گابورون از قبیله تلوکوا تأسیس شد. شهر گابورون در دهه ۱۹۶۰ به دلیل نزدیکی به راهآهن و دسترسی به آب رودخانه توسعه یافت.
سدهای رودخانه
سد گابورون که آب شهر گابورون را تأمین میکند، از مهمترین سازههای این رودخانه است. سد نگوتوانه در لهوروتشه آفریقای جنوبی نیز از دیگر سدهای این حوضه است. پس از مطالعهای در سال ۱۹۹۲، ساخت سدهای کوچک در این منطقه ممنوع شد.
جانوران و گیاهان
بیشترین تنوع زیستی در بالادست سد گابورون، نزدیک به محل تلاقی با رود تائونگ، مشاهده میشود. ماهی کتماهی آفریقایی، پرندگانی مانند عقاب ماهیگیر و پستانداران نظیر میمون وروت از گونههای رایج هستند. گیاهان غالب شامل درخت سیرینگا، انجیر آبی و باهینیا سفید است.