کیچوسور چیست؟
کیچوسور نام یک سرده از خزندگان دریایی منقرضشده است که در خانواده پاکیپلوروسورها جای میگیرد. این جانوران در دوره تریاس میزیستند و نامشان از منطقه کویچو، یعنی گوئیژوی امروزی در چین، گرفته شده است؛ جایی که نخستین نمونه فسیلی آن در سال ۱۹۵۷ میلادی پیدا شد.
فسیلهای کیچوسور از جمله فسیلهای نسبتاً رایج در میان ساروپتریژینها هستند. بسیاری از آنها بهصورت اسکلتهایی تقریباً کامل و مفصلبندیشده کشف شدهاند؛ همین موضوع باعث شده این جانور برای مجموعهداران فسیل و پژوهشگران دیرینهشناسی اهمیت زیادی داشته باشد.
کیچوسور و خانواده پاکیپلوروسورها گاهی در گروه ناتوزورویدها طبقهبندی میشوند، اما در برخی ردهبندیها بهعنوان شاخهای جداگانه و ابتداییتر در میان ساروپتریژینها معرفی میشوند.
ویژگیهای ظاهری
کیچوسور مانند دیگر ساروپتریژینها، بدن خود را با زندگی در آب سازگار کرده بود. بیشتر نمونهها بدنی کوچک داشتند. این جانور گردنی بلند، دمی کشیده و پاهایی پنجانگشتی و دراز داشت. سر آن نسبتاً باریک و نوکتیز بود و دندانهای تیزش نشان میدهد که احتمالاً از ماهیان و جانوران کوچک آبزی تغذیه میکرد.
در برخی فسیلها، استخوان اولنا یا زند زیرین بهشکل برجستهای رشد کرده است. این ویژگی نشان میدهد که کیچوسور ممکن است علاوه بر شنا کردن، زمانی را نیز روی خشکی یا در محیطهای مردابی گذرانده باشد.
شواهد فسیلی از نمونههای باردار کیچوسور هویی نیز نشان میدهد که این جانور احتمالاً بهجای تخمگذاری روی خشکی، بچههای زنده به دنیا میآورده است. وجود لگنی متحرک در این فسیلها این فرضیه را تقویت میکند.
ریختشناسی کیچوسور
نخستین فسیل شناختهشده کیچوسور هویی در سال ۱۹۵۸ میلادی در گوئیژوی چین و توسط دیرینهشناس چینی، هو چنگچی، توصیف شد. این فسیل بهدلیل اولنای پهن و قویاش از بسیاری از سردههای اروپایی همخانواده متمایز میشود.
اولنای پهن سطح بیشتری برای بالههای جلویی فراهم میکرد و به احتمال زیاد در حرکت داخل آب کارایی بیشتری داشت. کیچوسور بسیاری از ویژگیهای خانواده پاکیپلوروسوریدا را نشان میداد؛ از جمله پوزه کوتاه، دهانههای گیجگاهی کشیده، گردن مارمانند، سر کوچک و دم بلند.
مهرههای ابتدایی دم کیچوسور زائدههای عرضی جانبی داشتند که میتوانستند محل اتصال ماهیچههای نیرومند باشند. از نظر ریختشناسی، کیچوسور بیشترین شباهت را به داکتیلوسوروس دارد، اما تفاوتهایی هم با دیگر پاکیپلوروسورها نشان میدهد؛ مانند بازوی قویتر، اولنای بسیار پهن و افزایش نسبی تعداد بند انگشتان در دست.
در این جانور استخوان جناغ سینه دیده نمیشد و اندامهای جلویی شکلی پارومانند داشتند. این ویژگی نشان میدهد که پاهای جلویی در حرکت نقش مهمی ایفا میکردند. کمربند سینهای آن از ترقوههای جفتی، بینترقوهای، کتفها و استخوانهای غرابی تشکیل میشد.
کیچوسور یک چهاراندام ابتدایی بود و اندامهایش در دو طرف بدن قرار داشتند. بخشهای مختلف بدن این جانور با سرعتهای متفاوتی رشد میکردند؛ پدیدهای که در زیستشناسی به آن رشد آلومتریک میگویند.
شیوه حرکت
حرکت کیچوسور در آب احتمالاً تا حدی شبیه «پرواز زیر آب» بود؛ روشی که پلسیوسورها نیز از آن استفاده میکردند. اندامهای جلویی تخت این جانور احتمالاً مانند هیدروفویل عمل میکردند و با حرکت دادن آنها در آب، نیروی پیشبرنده ایجاد میشد.
اندامهای عقبی تخصص کمتری داشتند و احتمالاً بیشتر نقش تثبیتکننده و کنترل جهت را ایفا میکردند؛ شبیه چیزی که امروز در لاکپشتهای دریایی دیده میشود. با این حال، ساختار میانی اندامها نشان میدهد کیچوسور تا حدی هم مانند لاکپشتهای آب شیرین کوچک، بدن خود را در آب جلو میکشید.
کمربند سینهای نیرومند این جانور امکان اتصال ماهیچههای قوی را فراهم میکرد. موقعیت این ماهیچهها در زیر شانه، بیشتر با الگوی حرکتی «پرواز زیر آب» هماهنگ است. علاوه بر اندامها، دم کیچوسور نیز برای زندگی در آب سازگار بود و میتوانست با حرکتهای جانبی یا موجمانند به شنا کمک کند.
گردن بلند کیچوسور احتمالاً بیشتر برای شکار طعمه کاربرد داشت. ترکیب اندامهای نیرومند، دم متحرک و گردن کشیده، این جانور را به شکارچیای چابک و قابلمانور در محیطهای دریایی تبدیل میکرد.
تولیدمثل
شواهد مستقیم کاملی درباره تولیدمثل کیچوسور در دست نیست، اما احتمال داده میشود که این جانور زندهزا یا تخمزندهزا بوده باشد؛ یعنی تخمها درون بدن مادر تشکیل میشدند و جوجه یا جنین پیش از خروج کامل میشد.
برخی ویژگیهای فسیلی، مانند مفصل آرنج سادهتر و استخوانیشدن ناقص زائده اولکرانون در اولنا، نشان میدهند که خزیدن روی ساحل برای تخمگذاری برای این جانور دشوار بوده است. همچنین، پیدا شدن نمونههایی در مراحل رشدی مختلف در یک محل و نوع رسوب یکسان، از الگوی زندهزایی پشتیبانی میکند.
در چند فسیل ماده از کیچوسور، جنینهایی در بخش پایینی حفره سینهای دیده شدهاند. جایگیری این جنینها نشان میدهد که آنها بقایای طعمههای بلعیدهشده یا نتیجه همنوعخواری نبودهاند، بلکه به احتمال زیاد جنینهای درون بدن مادر بودهاند.
منابع
- peripstus.com/Keichousaurus
- Functional morphology and ontogeny of Keichousaurus hui