کاواسفنودون چیست؟
کاواسفنودون یک سرده منقرضشده از خزندگان اسفنودونتیا بود که فسیلهای آن از کرتاسه پسین و پالئوسن پاتاگونیا در آمریکای جنوبی به دست آمده است. این جانور برای دیرینهشناسان اهمیت ویژهای دارد، زیرا حلقهای ارزشمند در شناخت تاریخ تکاملی رینکوسفالیا و خویشاوندی این گروه با تواتارا به شمار میرود.
گونههای شناختهشده
گونه الگو، یعنی K. expectatus، نخستین بار در سال ۲۰۰۵ از روی قطعات فک توصیف شد. این فسیلها در رسوبات کامپانین پسینِ سازند لوس آلامیتوس پیدا شدهاند. اگر این فک کامل بوده باشد، طول آن حدود ۱۱ سانتیمتر بوده است؛ اندازهای که کاواسفنودون را در زمره بزرگترین خزندگان اسفنودونتیا قرار میدهد.
گونه دوم، K. peligrensis، در سال ۲۰۱۴ معرفی شد و حدود یکسوم اندازه گونه الگو داشت. فسیلهای آن از قطعات فک در رسوبات دانینِ پالئوسن آغازینِ سازند سالامانکا به دست آمدهاند. اهمیت این یافته در آن است که این گونه جوانترین نماینده قطعی شناختهشده از رینکوسفالیا در خارج از نیوزیلند به شمار میرود.
ویژگیهای کلیدی
- بازه زمانی: کرتاسه پسین تا پالئوسن آغازین
- محل فسیلها: پاتاگونیا، آرژانتین
- دندانها: آکرودونت
- رژیم غذایی احتمالی: همهچیزخوار
جایگاه تکاملی
در توصیف اولیه، کاواسفنودون عضوی از خانواده اسفنودونتیده دانسته شد. تحلیلهای بعدی آن را در گروه اپیستودونتیا قرار دادند؛ اما تحلیل سال ۲۰۲۰ درباره روابط رینکوسفالیاها نتیجه دیگری ارائه کرد. بر اساس این تحلیل، کاواسفنودون بیرون از اپیستودونتیا و درون زیرخانواده اسفنودونتینا قرار میگیرد و نزدیکترین خویشاوند شناختهشده تواتارا محسوب میشود. زمان جدایی این دو سرده احتمالاً به کرتاسه آغازین بازمیگردد.
ویژگیهای بدنی و شیوه زندگی
دندانهای کاواسفنودون، مانند بیشتر رینکوسفالیاها، از نوع آکرودونت بودند؛ یعنی بر لبه فک قرار میگرفتند. فک پایین این جانور با استخوان دندانی عمیق توصیف شده است. با توجه به شکل دندانها و ساختار فک، احتمال میرود رژیم غذایی آن همهچیزخوار بوده باشد.
چرا کاواسفنودون مهم است؟
کاواسفنودون نشان میدهد که تنوع رینکوسفالیاها در آمریکای جنوبی تا زمانی دیرتر از آنچه پیشتر تصور میشد ادامه داشته است. بقای این گروه در پالئوسن، آن هم در پاتاگونیا، پنجرهای تازه به پیامدهای رویداد انقراض پایان کرتاسه و مسیر تکاملی خزندگان نزدیک به تواتارا باز میکند.
کاواسفنودون یکی از معدود نمونههای شناختهشده از رینکوسفالیا در خارج از نیوزیلند است و جایگاه آن در نزدیکی تواتارا، ارزش فسیلهای پاتاگونیا را دوچندان میکند.