هاووش: روستایی در قلب قره‌باغ باستانی

هاووش: روستایی در منطقه نخجوان

هاووش (که پیشتر هاووس نامیده می‌شد) روستایی و دهیاری در منطقه شارور جمهوری خودمختار نخجوان، واقع در کشور آذربایجان است. این روستا ۳۵ کیلومتر به سمت غرب مرکز منطقه، در دامنه کوهستان دارالیاز که مرز ارمنستان را تشکیل می‌دهد، قرار گرفته است. ارتفاع هاووش از سطح دریا حدود ۲۰۰۰ متر است. در این روستا، مدرسه‌ای متوسطه، کانون فرهنگی و مرکز درمانی وجود دارد. بر اساس آمار سال ۲۰۰۵، جمعیت هاووش ۱۱۴ نفر بوده است. همچنین، سکونتگاه طالشلی و گورستانی متعلق به دوران میانه در محدوده این روستا قرار دارند.

ریشه‌شناسی نام هاووش

برخی پژوهشگران معتقدند نام «هاووش» شکل تغییریافته‌ای از واژه «آغوش» است. در زبان فارسی، «آغوش» به معنای «در آغوش گرفتن» است. این نام‌گذاری به دلیل موقعیت روستا در پای کوه آووش صورت گرفته است. چشمه‌ای با همین نام نیز در نزدیکی روستا وجود دارد.

چشمه آووش

بر اساس اطلاعات محلی، نام این چشمه از واژه «اوجوق» (به معنای مشت پر) گرفته شده است، زیرا شکل چشمه شبیه به مشت دست است. در برخی زبان‌های ترکی، «آووش/آووج» به معنای «واکسن، زاج سفید» است. این موضوع وجود نمک‌های زاج در آب چشمه را نشان می‌دهد.

تاریخچه هاووش

بر اساس اطلاعات رسمی مورخ ۱ ژانویه ۱۹۱۴، در روستای هاووش از منطقه شارور-دارالیاز استان ایروان، عمدتاً تاتارهای آذربایجانی (تاتارهای ساکن در آذربایجان) با جمعیتی بالغ بر ۳۴۶ نفر (زن و مرد) سکونت داشتند.

در ماه مه ۱۹۹۲، به دلیل تجاوز مسلحانه ارمنستان، بخشی از جمعیت روستا مجبور به کوچ به روستاهای دیگر شدند.

آثار تاریخی و باستان‌شناسی

برج دختر هاووش

برج دختر هاووش، بنایی تاریخی بر فراز صخره‌های شیب‌دار در شرق روستا در منطقه شارور است. فضای داخلی صخره با تاج شکل‌یافته‌ای پایان می‌یابد. این بنا با نام‌های «خانه دختر» و «برج دختر» نیز شناخته می‌شود. روایت رایج حاکی از آن است که این بنا در دوران میانه ساخته شده است.

نکرپولیس هاووش

نکرپولیس هاووش، گورستانی باستانی در دامنه کوه، نزدیک روستای هاووش است. در کاوش‌های انجام شده، پژوهشگران نمونه‌هایی از فرهنگ مادی، به‌ویژه قطعات سفالی جمع‌آوری کرده‌اند. بر اساس آکادمی ملی علوم آذربایجان، قدمت نکرپولیس هاووش به قرون دوم تا چهارم میلادی بازمی‌گردد.

پناهگاه هاووش

پناهگاه هاووش، غاری در میان صخره‌های شیب‌دار در شمال شرقی روستا است. عمق این غار بیش از ۱۵ متر و عرض آن ۳ تا ۴ متر است. ورودی غار به شکل تاج تراشیده شده است. تصاویری از چندین جنگجو که نیزه در دست دارند، با روش خراشیدن و کنده‌کاری در داخل غار حک شده‌اند. پس از پاک‌سازی ناحیه‌ای به ابعاد ۱×۱ متر، اسکلت‌های انسانی در عمق ۴۰ سانتی‌متری و یک قطعه استخوان سیاه تیز در عمق ۱ متری غار یافت شد. این غار مکانی برای سکونت انسان‌های اولیه بوده که بعدها با باور به نیاکان و ارواح آن‌ها، به مکانی مقدس تبدیل شده است.

منابع:

• سکونتگاه‌های منطقه شارور