کلیتاییها چه کسانی بودند؟
کلیتاییها قبیلهای کیلیکیایی بودند که تاسیتوس، مورخ رومی، از آنان بهعنوان گروهی تابع آرکلائوسِ کاپادوکیایی در زمان تیبریوس یاد میکند. با این حال، این آرکلائوس احتمالاً پادشاه کیلیکیه ناهموار بوده است و نباید او را با آرکلائوس، آخرین پادشاه کاپادوکیه، یکی دانست؛ زیرا آن پادشاه پیش از رویدادهایی که تاسیتوس روایت میکند، درگذشته بود.
موقعیت جغرافیایی و وابستگی سیاسی
کیلیکیه ناهموار، بخش کوهستانی و صخرهای کیلیکیه در جنوب آناتولی بود. قراین تاریخی نشان میدهد کلیتاییها بیشتر در همین منطقه زندگی میکردند؛ جایی که کوهستانها امکان مقاومت در برابر حکومتهای محلی و فشارهای رومی را فراهم میکردند.
شورش علیه سرشماری و مالیات رومی
در زمان تیبریوس، کلیتاییها از پذیرفتن مقررات سرشماری به شیوه رومی و پرداخت مالیات خودداری کردند. آنان سپس به ارتفاعات رشتهکوه توروس عقب نشستند و از آنجا در برابر فرمانروای محلی ایستادند. مقاومت آنان چنان ادامه یافت که کار به مداخله نیروهای اعزامی رسید.
محاصره در دژهای کوهستانی
سرانجام ویتلیوس، فرماندار سوریه، مارکوس تربلیوس را برای مهار شورش فرستاد. تربلیوس کلیتاییها را در دژهای کوهستانی کادرا و داوارا محاصره کرد و آنان را به تسلیم واداشت. این رویداد نشان میدهد که کوهستان برای کلیتاییها تنها محل سکونت نبود، بلکه سنگری سیاسی و نظامی به شمار میرفت.
خیزش دوباره در دوره کلودیوس
در دوره کلودیوس، کلیتاییها بار دیگر زیر رهبری تروسوبورس در کوهستانها استحکاماتی ساختند. سپس از ارتفاعات به سواحل و شهرها فرود آمدند و کشاورزان، اهالی شهرها، کشتیداران و بازرگانان را غارت کردند. آنان حتی شهر انموریوم را محاصره کردند؛ شهری که احتمالاً نزدیک دماغه انموریوم قرار داشت.
پایان شورش
آنتیوخوس چهارم کوماژن، که بر آن ساحل حکومت میکرد، با جلب رضایت مردم عادی و نرمش در برابر رهبر شورشی توانست تروسوبورس و چند تن از سران قبیله را از میان بردارد. پس از آن، با سیاستهای ملایمتر توانست بقیه کلیتاییها را آرام کند و شورش را پایان دهد.
اهمیت تاریخی کلیتاییها
روایت تاسیتوس از کلیتاییها تصویر روشنی از تنش میان ساختار اداری روم و جوامع محلی آناتولی ارائه میدهد. این قبیله با مخالفت در برابر سرشماری و مالیات، در واقع با یکی از ابزارهای اصلی سلطه رومیان روبهرو شد. مقاومت آنان در توروس نشان میدهد که در حاشیه امپراتوری روم، فرمانپذیری همیشه آسان و خودکار نبود.
- کلیتاییها در کیلیکیه ناهموار، بخش کوهستانی کیلیکیه، میزیستند.
- مخالفت آنان با سرشماری و مالیات رومی به شورشهای مکرر انجامید.
- دژهای کادرا و داوارا از پایگاههای مهم مقاومت آنان بودند.
- در دوره کلودیوس، تروسوبورس رهبری خیزش دوباره کلیتاییها را بر عهده داشت.
- آنتیوخوس چهارم کوماژن با ترکیب سیاست و خشونت، شورش را فرونشاند.
منابع و مطالعه بیشتر
- کیلیکیه، استان رومی
- مردمان باستانی آناتولی