سلطان محمود خان

مقدمه

سلطان محمود خان (درگذشته ۱۸۵۹ میلادی) از فرماندهان ارشد ارتش خالصا سیک (ارتش سارکار خالصه) بود. یگان توپخانه او در ارتش، با نام توپخانه سلطان محمود شناخته می‌شد. او را یکی از برترین و تواناترین فرماندهان نظامی در دوران فرمانروایی مهاراجه رنجیت سینگ می‌دانند.

شهرت اصلی او به خاطر ایثار و شجاعت بی‌نظیری است که در جنگ‌های مولتان، هیردو، شوپیان و همچنین جنگ‌های آنگلو-سیک (نبردهای رام‌نگر و چیلیانوالا) از خود نشان داد؛ نبردهایی که در آن‌ها ارتش خالصه توانست نیروهای فرمانده بریتانیایی، هیو گوگ (ویسکونت گوگ نخست) را به شکست وادارد.

اوایل زندگی

محمود خان در خانواده‌ای مسلمان پنجابی با اصالت آرین متولد شد. پدرش غوث خان (معروف به میان غوثا) بود که در ارتش سردار مها سینگ، رئیس اتحادیه سوکرچاکیه خدمت می‌کرد. مادرش نیز زنی مسلمان از قوم میو در منطقه میوات بود. روستای اجدادی آن‌ها بهلوال در ناحیه امریتسار قرار داشت.

مسیر نظامی

مسیر نظامی محمود خان از سنین بسیار پایین آغاز شد. او در جنگ‌های امریتسار (۱۷۹۷)، گجرات (۱۷۹۷) و مجدداً امریتسار (۱۷۹۸) تحت فرماندهی سردار رنجیت سینگ خدمت کرد؛ نبردهایی که تلاش‌های زمان‌شاه درانی برای تسخیر پنجاب را ناکام گذاشتند. در سال ۱۷۹۹، رنجیت سینگ به همراه مادرزنش، سادا کائور، شهر لاهور را از چنگال اتحادیه بنگی آزاد کردند و در سال ۱۸۰۱، رنجیت سینگ خود را مهاراجه پنجاب اعلام نمود.

پس از درگذشت پدرش، فرماندهی همان گردانی که پیش‌تر زیر دست پدرش بود، به محمود خان سپرده شد. او در جنگ مولتان (۱۸۱۸) شجاعت استثنایی از خود نشان داد؛ نبردی که فرماندهی آن به شاهزاده خراق سینگ و مادرش، مهارانی داتار کائور سپرده شده بود. سال بعد، او خراق سینگ را در لشکرکشی‌های کشمیر همراهی کرد و در جنگ شوپیان شرکت نمود؛ نبردی که در پی آن، کشمیر به امپراتوری سیک ضمیمه شد.

پس از درگذشت مهاراجه رنجیت سینگ، محمود خان زیر فرمان پسرش، مهاراجه خراق سینگ به خدمت نظامی خود ادامه داد.

سال‌های پایانی عمر

پس از الحاق پنجاب به هند بریتانیا، سلطان محمود خان از ارتش بازنشسته شد. زمین‌های جاگیر (امتیازات خدماتی) او در ابتدا مصادره گردید و تنها مستمری ماهانه ۶۰۰ روپیه به او تعلق گرفت که تا پایان عمر همین مبلغ را دریافت می‌کرد. ارزش واقعی زمین‌های خدماتی او حدود ۶۰۰۰ روپیه بود، اما بریتانیایی‌ها تنها ۶۰۰ روپیه به او پرداخت کردندند. او سرانجام در سال ۱۸۵۹ درگذشت. پس از مرگش، به پسرش احمدعلی، مستمری ماهانه ۱۲۰ روپیه اختصاص یافت.