سونت ۱۰۶ یکی از ۱۵۴ سونت نوشتهٔ ویلیام شکسپیر، نمایشنامهنویس و شاعر انگلیسی است. این شعر به سلسلهٔ «جوان زیبا» تعلق دارد؛ بخشای از سونتهای شکسپیر که در آن شاعر عشق و دلبستگی خود را به مردی جوان بیان میکند.
خلاصهٔ سونت ۱۰۶
در گاهنامههای کهن، بارها از شوالیههای خوشسیما و بانوان زیبا یاد شده است. شاعر میگوید اگر نویسندگان آن روزگار این جوان را میشناختند، بیتردید زیبایی او را در آثارشان بازتاب میدادند.
اما توصیفهای آنها چیزی بیشتر از گزارش گذشته نیست؛ گویی پیشگوییهایی بودند که از دور، زیبایی جوان را نوید میدادند. با این حال، حتی اگر چشمی پیامبین داشتند، هنر شاعرانهشان برای ستایش چنین کمالی کافی نبود.
امروز ما خود زیبایی او را میبینیم، اما باز هم واژهها کم میآورند. سونت ۱۰۶ دربارهٔ همین ناتوانی زبان است: دیدن کمال آسانتر از ستودن آن است.
ساختار و وزن شعر
سونت ۱۰۶ یک سونت انگلیسی، یا سونت شکسپیری، است. این قالب از سه بند چهارمصرعی و یک بیت پایانی تشکیل میشود و الگوی قافیهٔ معمول آن ABAB CDCD EFEF GG است.
شعر در وزن پنجپایهٔ یامبی سروده شده است؛ وزنی که هر مصراع را بر پنج جفت جایگاه هجاییِ کوتاه/تأکیدی یا ضعیف/قوی مینشاند. در نمایش زیر، علامت / جایگاه تأکیدی و علامت × جایگاه غیرتأکیدی است:
× / × / × / × / × /
Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow.
این مصراع نمونهای روشن از پنجپایهٔ یامبی منظم است و زیبایی ظاهری جوان را با اشاره به دست، پا، لب، چشم و ابرو برمیشمارد.
دو بند چهارمصرعی نخست هرکدام با وارونگی آغازین کمرنگ شروع میشوند؛ یعنی جایگاههای تأکیدی نخستین مصراع اندکی جابهجا شدهاند. مصراع پنجم نیز جابهجایی سومین جایگاه تأکیدی به سمت راست را نشان میدهد و الگویی چهارمکانی به شکل × × / / میسازد که گاهی به آن «آیونیک کوچک» گفته میشود:
/ × × / × × / / × /
Then, in the blazon of sweet beauty's best.
همین الگوی «آیونیک کوچک» ممکن است در نقطهای مشابه از مصراع پایانی نیز تکرار شود. وزن شعر همچنین ایجاب میکند واژهٔ antique در مصراع هفتم روی هجای نخست تأکید بگیرد و واژهٔ even در مصراع هشتم بهصورت تکهجایی خوانده شود.
درونمایهٔ اصلی
سونت ۱۰۶ زیبایی جوان را چنان بیبدیل میداند که توصیفهای پیشینیان را تنها پیشدرآمدی ناقص بر او میشمارد. شاعر نه گذشته را بیارزش میداند و نه توان خود را نامحدود؛ در مقابل، اعتراف میکند که زبان حتی در برابر آشکارترین زیباییها هم میتواند درمانده بماند.
دستهبندیها
- شعرهای بریتانیایی
- سونتهای ویلیام شکسپیر
- ادبیات کلاسیک انگلیسی