سودا شلیشیت: وعده سوم در روز شبات
سودا شلیشیت (Seudah shlishit) که به معنای وعده سوم است، یا شالوش سئودوت (Shalosh Seudos) که شکلی کوتاه شده از واژه ییدیش آن است، وعده غذایی است که یهودیان متدین در روز شبات (روز شنبه) به طور سنتی میل میکنند. هر دو نام به سومین وعده از سه وعده غذایی اشاره دارد که طبق تلمود، هر یهودی موظف به خوردن آن در روز شبات است.
این عمل به طور نمادین به بخشی از کتاب خروج (۱۶:۲۵) پیوند داده شده است، جایی که واژه "روز" (hayom) سه بار با اشاره به مَنّی که در روز جمعه به مقدار دو برابر فرو ریخت، تکرار شده است.
آداب و رسوم
بر اساس هلاخا (قوانین یهودی)، این وعده غذایی باید در بعد از ظهر صرف شود. معمولاً این وعده کوچکترین وعده در میان سه وعده شبات است و اغلب شامل غذاهایی مانند سالاد، شاهماهی و گِفیلته فیش (در سنت اشکنازی) یا تن ماهی، هریسه و میوه (در سنت مزراحی و سفاردی) میشود. طبق آرباآه توریم، این وعده در اعیاد یهودی نیز خورده میشود.
اهمیت ویژه این وعده به دلیل آن است که خوردن سه وعده غذا در روز شبات یک میتزوا (فرمان الهی) محسوب میشود. در جوامع حسیدی، این میتزوا با شور و اشتیاق فراوان به عنوان هیتوِدادوت (Hitveadut) انجام میشود. در برخی محافل حسیدی، این وعده سوم ساعتها پس از پایان رسمی شبات ادامه مییابد و با بیرکات هاماوزون (Birkat HaMazon) بر روی همان جام و هاودالا (Havdalah) به پایان میرسد که این خود سنت مِلاوه مالکه (Melaveh Malkah) را ایجاد کرده است. ممکن است چراغها با استفاده از تایمر یا توسط فردی پس از پایان شبات خاموش شوند. برخی نیز رسم دارند که با خواندن عباراتی مانند عین کاموخا (Ein Kamocha - "جز تو کسی نیست" که با "خدا پادشاه است، خدا پادشاه بود، خدا همیشه پادشاه خواهد بود" ادامه مییابد) و شِما ییسرائل (Shema Yisrael)، "پادشاهی آسمان" را بپذیرند.
در حالی که اکثر پوسکیم (تصمیمگیرندگان شرعی یهود) تشویق میکنند که در این وعده نان خورده شود، اکثر آنها موافقند که خوردن کیک یا میوه به حداقل کفایت میکند. با این حال، بسیاری از یهودیان جامعه حسیدی چاباد (Chabad) رسم دارند که به طور خاص از خوردن نان در این وعده خودداری کنند، همانطور که برخی از یهودیان آلمانی نیز چنین میکنند.
آهنگهای ویژه شبات
آهنگهای ویژهای که اغلب در این وعده خوانده میشوند شامل بنی هیخالا (Bnei Heichala - سرود عرفانی از خاخام اسحاق لوریا)، میزمور لِداوید (Mizmor L'David - مزمور ۲۳) و یدیید نِفِش (Yedid Nefesh - یک پیوت یا شعر مذهبی که توسط خاخام العازار بن موشه ازیکری در قرن ۱۶ سروده شده است) میباشد. برخی نیز سرود صبحگاهی باروخ آدونای یوم یوم (Baruch Adonai Yom Yom) را به پایان میرسانند، که از کلمات بِووو مِئِدم (B'vo'o M'Edom) یا یِتزاوه تزور خاسدو (Y'tzaveh Tzur Chasdo) آغاز میشود. بسیاری "پذیرش پادشاهی آسمان" را قبل از آخرین آیه این سرود میخوانند. برخی دیگر سرودهای صبحگاهی شبات و برخی سرودهای عرفانی برای وعده سوم، مانند کِل میستاتر (Kel Mistater) را میخوانند. در طول وعدههای غذایی از عید فصح تا روش هشانا، بسیاری پرکی آوت (Pirkei Avot - بخشهایی از سفر اخلاق) را در طول وعده غذایی میخوانند، به طوری که هر هفته یک یا دو فصل خوانده شود تا سه بار دوره شود.
نوشیدن شراب یا آب انگور
اگرچه طبق برخی نظرات، لازم است که در این وعده کیدوش (Kiddush - دعای برکت شراب) خوانده شود، اما اکثر میگویند که این امر ضروری نیست. با این حال، برخی به عنوان یک رسم، کیدوش را به جا آوردهاند، یا صرفاً مقداری شراب یا آب انگور مینوشند تا برکت را قرائت کنند، اما آن را به عنوان قرائت کیدوش در نظر نمیگیرند. دیگران رسم خاصی در مورد نوشیدن شراب یا آب انگور در این وعده ندارند.
وعدههای غذایی شبات
تلمود (رساله شبات ۱۱۷ب) بیان میکند که یک یهودی باید طبق استنباط از یک آیه کتاب مقدس که به شبات اشاره دارد، سه وعده غذا در روز شبات بخورد. برخی از مفسران خاخامی حدس میزنند که این الزام به سه وعده غذا برای ارج نهادن ویژه به شبات وضع شده است، زیرا رویه معمول در آن زمان خوردن دو وعده غذا در طول یک هفته عادی بود: یکی در روز و یکی در شب.
منابع بعدی خاخامی پاداشهای معنوی بزرگی را برای خوردن این وعده سوم ذکر کرده و بیان میکنند که این وعده معادل تمام وعدههای غذایی با هم است. در واقع، در حالی که گاهی اوقات سودا شلیشیت یا "وعده سوم" نامیده میشود، به دلیل اهمیت آن اغلب شالوش سئودوس یا "سه وعده" نامیده میشود.
اگرچه این عمل به عنوان یک الزام توصیف نشده است، اما امروزه به یک رویه رایج تبدیل شده است. به یادبود دو برابر شدن مَنّی که برای شبات فرو ریخت، رسم است که در هر وعده دو قرص نان وجود داشته باشد. در میان یهودیان اروپایی، این نان اغلب به شکل خالا (Challah) است، در حالی که یهودیان خاورمیانه و یهودیان سفاردی معمولاً از نانهای سنتی خود یا نانهای منطقهای استفاده میکنند. برخی از یهودیان اشکنازی ماتزا (Matza) میخورند.