رویال اردن: از تاسیس تا پیوستن به استار آلیانس

رویال اردن: سفری از تاریخ تا مدرنیته

رویال اردن (Royal Jordanian)، که پیشتر با نام عالیا رویال اردن (Alia Royal Jordanian Airlines) شناخته می‌شد، پرچمدار صنعت هوایی کشور اردن است. دفتر مرکزی این شرکت در پایتخت، امان، واقع شده و از پایگاه اصلی خود در فرودگاه بین‌المللی ملکه علیا، پروازهای بین‌المللی منظمی را به بیش از چهار قاره انجام می‌دهد. این شرکت با بیش از ۵۰۰ پرواز هفتگی و حداقل ۱۱۰ پرواز روزانه، نقشی کلیدی در اتصال اردن به جهان ایفا می‌کند. رویال اردن در سال ۲۰۰۷ به عضویت اتحاد جهانی Oneworld درآمد و این نقطه عطفی در تاریخچه این شرکت محسوب می‌شود.

تاریخچه پر فراز و نشیب رویال اردن

دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰: تولد و رشد

شرکت هواپیمایی رویال اردن در تاریخ ۹ دسامبر ۱۹۶۳ تاسیس شد و چهار روز بعد، در ۱۵ دسامبر ۱۹۶۳، پس از فرمان سلطنتی ملک حسین، فعالیت خود را آغاز کرد. این شرکت به افتخار شاهدخت علیا، فرزند ارشد ملک حسین، «عالیا» نام گرفت. لازم به ذکر است که این نام‌گذاری ارتباطی با همسر سوم ملک حسین، ملکه علیا، که در سال ۱۹۷۲ با پادشاه ازدواج کرد، ندارد. در ابتدا، سرمایه شرکت از سهامداران خصوصی تامین شد، اما بعدها دولت اردن مالکیت آن را بر عهده گرفت.

عالیا فعالیت خود را با دو فروند هواپیمای Handley Page Dart Heralds و یک Douglas DC-7 آغاز کرد و از امان به شهرهای کویت، بیروت و قاهره پرواز داشت. در سال ۱۹۶۴، یک فروند DC-7 دیگر به ناوگان اضافه شد و پرواز به جده آغاز گشت. در سال ۱۹۶۵، علیا اولین پرواز اروپایی خود را به مقصد رم راه‌اندازی کرد. با این حال، پیشرفت شرکت در طول جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ با حمله هوایی اسرائیل و نابودی هواپیماهای DC-7 با تهدید مواجه شد. این هواپیماها با دو فروند Fokker F27 Friendship جایگزین شدند.

در سال ۱۹۶۸، علیا با ورود به عصر جت و معرفی Sud Aviation Caravelle، شبکه مسیرهای خود را به نیکوزیا، بنغازی، ظهران و دوحه گسترش داد. در سال ۱۹۶۹، پرواز به مونیخ، استانبول و تهران نیز به شبکه اضافه شد.

در دهه ۱۹۷۰، علیا هواپیماهای F27 را کنار گذاشت و سفارش هواپیماهای Boeing 707 را ثبت کرد. پرواز به فرانکفورت و ابوظبی به شبکه اضافه شد و هواپیماهای 707 در سال ۱۹۷۱ تحویل داده شدند. در همین سال، پرواز به مادرید، کپنهاگ و کراچی آغاز شد. در ادامه این دهه، هواپیماهای Boeing 720، Boeing 727 و Boeing 747 به ناوگان پیوستند. بخش پذیرایی راه‌اندازی شد و فروشگاه‌های معاف از عوارض گمرکی در فرودگاه امان افتتاح شدند. خدمات به مقاصدی چون بحرین، دبی، مسقط، رباط، ژنو، آمستردام، بغداد، بانکوک، وین، دمشق، نیویورک، هیوستون و رأس الخیمه اضافه شد. در سال ۱۹۷۹، علیا یکی از اعضای موسس کنسرسیوم فنی خطوط هوایی عرب (AATC) شد.

در دهه ۱۹۸۰، پرواز به تونس و طرابلس آغاز شد و مرکز کامپیوتری IBM علیا افتتاح گردید. هواپیماهای Lockheed L-1011 Tristars، Airbus A310 و Airbus A320 به ناوگان پیوستند. در دسامبر ۱۹۸۶، علیا نام خود را به رویال اردن تغییر داد. اولین خلبان زن این شرکت نیز در همین دهه شروع به کار کرد. پرواز به بلگراد، شیکاگو، لس آنجلس، میامی، بخارست، سنگاپور، ریاض، کوالالامپور (با همکاری MAS)، صنعا و مسکو اضافه شد. در این دهه، سیستم خودکار صدور بلیط گابریل (GATS) نیز معرفی شد.

دهه ۱۹۹۰: گسترش و همکاری‌های بین‌المللی

دهه ۱۹۹۰ شاهد گسترش بیشتر رویال اردن بود. این شرکت به همراه ۹ شرکت هواپیمایی عربی دیگر، سیستم رزرو Galileo CRS را خریداری کردند. سیستم نگهداری و مهندسی IMCS اضافه شد، ترمینال جدید هوایی شهر امان در منطقه هفتم پایتخت اردن افتتاح شد و پرواز به رفح آغاز شد (که بعدها متوقف گردید). شهرهای تورنتو، کلمبو، جاکارتا، برلین، بمبئی، میلان و تل آویو به شبکه پروازی اضافه شدند. در نوامبر ۱۹۹۷، رویال اردن با شرکت هواپیمایی آمریکایی Trans World Airlines (TWA) قرارداد اشتراک کد پروازی (Code-sharing) امضا کرد و عملیات خود را به ترمینال TWA در فرودگاه جان اف کندی نیویورک منتقل نمود.

قرن ۲۱: خصوصی‌سازی، نوآوری و عضویت در Oneworld

سال ۲۰۰۰ به بعد: خصوصی‌سازی و تحول

در سال ۲۰۰۰، سازمان هواپیمایی فدرال آمریکا (FAA) مجوز بخش نگهداری و مهندسی شرکت را تمدید کرد. فروشگاه‌های معاف از عوارض گمرکی جزو خدماتی بودند که خصوصی‌سازی شدند. در فوریه ۲۰۰۱، یک شرکت هلدینگ به نام RJI، کاملاً تحت مالکیت دولت، به صورت سهامی عام ثبت شد تا کلیه شرکت‌های هواپیمایی و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط را در بر گیرد. در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۰۱، نام شرکت به «عالیا – شرکت هواپیمایی سلطنتی اردن» تغییر یافت، هرچند مسافران همچنان از نام رایج رویال اردن استفاده می‌کردند.

شرکت تابعه رویال اردن، Royal Wings، با یک فروند هواپیمای Airbus A320-212 خدمات منظم و چارتر به مقاصدی در مصر، قبرس و اسرائیل ارائه می‌داد.

در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۶، رویال اردن اعلام کرد که دو فروند Airbus A321 را با دو فروند جدید جایگزین کرده و سفارش چهار فروند Airbus A319 جدید را برای ورود به خدمت در اوایل سال ۲۰۰۸ ثبت کرده است.

در آوریل ۲۰۰۷، رویال اردن به عضویت اتحاد Oneworld درآمد و اولین خط هوایی عربی شد که به چنین اتحاد جهانی می‌پیوندد. در ماه بعد، این شرکت سفارش ۱۰ فروند Boeing 787 Dreamliner را اعلام کرد که قرار بود از سال ۲۰۱۰ وارد خدمت شوند. این اولین سفارش رویال اردن از شرکت بوئینگ بود.

مونترال در ۲۵ می ۲۰۰۷ دوباره به شبکه پروازی اضافه شد. در همین ماه، رویال اردن حامی مالی مجمع جهانی اقتصاد بود که در دریای مرده اردن برگزار شد.

در ۱۱ جولای ۲۰۰۷، رویال اردن سی‌امین سالگرد پرواز بدون توقف بین امان و نیویورک را جشن گرفت و طولانی‌ترین سرویس‌دهنده عرب به این دروازه ورودی ایالات متحده شد. در ۱۶ جولای ۲۰۰۷، RJ برنده جایزه «Airline Strategy Award» در بخش فناوری شد. در ۲۳ جولای، پروازهای باربری رویال اردن با مقصد دمشق آغاز شد.

رویال اردن اولین پرواز خود را به بوداپست در ۲۸ جولای با استفاده از یک فروند Embraer 195 انجام داد. در اکتبر، RJ اعلام کرد که سفارش دو فروند Embraer 195 جت را به دو فروند Embraer 175 تغییر داده است. رویال اردن همچنین یک سالن جدید در فرودگاه بین‌المللی ملک حسین در عقبه افتتاح کرد.

رویال اردن اولین خط هوایی خاورمیانه‌ای بود که خدمات اینترنت و تلفن همراه در پرواز (OnAir) را به مسافران خود ارائه داد. این شرکت سه فروند Airbus A310 خود را با هزینه‌ای بیش از ۱۰ میلیون دینار اردن (JOD) ارتقا داد.

رویال اردن در پایان سال ۲۰۰۷ خصوصی شد و ۷۱ درصد از دارایی‌های آن فروخته شد. ارزش بازار شرکت ۲۶۰ میلیون دینار اردن بود و معاملات سهام از ۱۷ دسامبر ۲۰۰۷ آغاز شد.

در ۲۴ دسامبر ۲۰۰۷، رویال اردن باکو را به عنوان یکی از مقاصد جدید خود برای سال ۲۰۰۸ معرفی کرد، اما به دلیل قیمت بالای سوخت و ریسک بازار، این مسیر در اوایل سال ۲۰۰۸ لغو شد و برنامه پرواز به باکو به اواخر ۲۰۰۹ یا اوایل ۲۰۱۰ موکول گردید. در ۲۲ ژانویه ۲۰۰۸، RJ پرواز به هنگ کنگ از طریق بانکوک را راه‌اندازی کرد و این اولین مسیر شرکت به چین بود.

هواپیمای Airbus A319 در ۱۳ مارس ۲۰۰۸ وارد خدمت شد و RJ را به اولین شرکت هواپیمایی خاورمیانه‌ای تبدیل کرد که سه هواپیمای خانواده Airbus A320 را عملیاتی می‌کند. در ۱۷ اوت ۲۰۰۸، رویال اردن مسیر جدیدی به کیف با استفاده از هواپیماهای Embraer 195 افتتاح کرد. در ۲۴ اوت ۲۰۰۸، رویال اردن سالن جدید خود را در فرودگاه بین‌المللی ملکه علیا افتتاح کرد که دومین سالن بزرگ فرودگاهی در خاورمیانه بود.

این شرکت در ماه جولای ۲۰۰۸ افزایش ۱۸ درصدی تعداد مسافران را ثبت کرد. به عنوان بخشی از تعهد رویال اردن به اتحاد Oneworld، اعلام شد که جدیدترین A319 این شرکت با طرحی بر اساس نام و لوگوی Oneworld نقاشی خواهد شد.

رویال اردن در ۱ آوریل ۲۰۰۹ پروازهای خود به بروکسل را از سر گرفت.

در ۲۸ مارس ۲۰۱۰، رویال اردن پروازهای مستقیم منظم به مدینه منوره عربستان سعودی را با چهار پرواز هفتگی آغاز کرد. در ۲۳ مارس، RJ تایید کرد که دو فروند A330-200 و یک فروند Embraer 175 سفارش داده است. رویال اردن در ۲ ژوئن ۲۰۱۰ عملیات خود به کوالالامپور، پایتخت مالزی را از سر گرفت.

در می ۲۰۱۱، رویال اردن اعلام کرد که هواپیماهای Airbus A310 خود را در دسامبر ۲۰۱۱ و ژانویه ۲۰۱۲ بازنشسته خواهد کرد. این شرکت از Airbus A330 و Airbus A321 برای پروازهای مستقیم به لندن استفاده می‌کند.

در ژوئن ۲۰۱۴، رویال اردن اعلام کرد که به دلیل تصرف فرودگاه موصل توسط داعش، خدمات خود به این شهر را به حالت تعلیق درآورده است.

اولین فروند هواپیمای Boeing 787 Dreamliner رویال اردن در سپتامبر ۲۰۱۴ وارد خدمت شد و در ابتدا امان را به جده متصل کرد. این هواپیما اولین هواپیمای بوئینگ این شرکت پس از 707 و 747 بود و جایگزین Airbus A340-200 ها شد.

در می ۲۰۱۷، رویال اردن انتصاب استفان پیكلر، مدیرعامل سابق ایر برلین، فیجی ایرویز، الجزیره ایرویز، ویرجین استرالیا و توماس کوک را به عنوان مدیرعامل جدید خود اعلام کرد. پیكلر طرحی برای بازگرداندن رویال اردن به سودآوری تا پایان سال ۲۰۱۷ توسعه داد.

امور شرکتی

دفتر مرکزی

ساختمان جدید دفتر مرکزی رویال اردن در امان توسط شرکت مهندسی Haddadinco در حال ساخت است. این ساختمان توسط Niels Torp طراحی شده و در اواخر سال ۲۰۱۱ تکمیل شد. کارمندان RJ در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۲ در این ساختمان مشغول به کار شدند. در دهه ۱۹۶۰، دفتر مرکزی علیا در ساختمان Mango در امان قرار داشت.

اشتغال

رویال اردن سرمایه‌گذاری قابل توجهی در مرکز آموزش خدمه خود در مقر اصلی در امان انجام داده است. طبق آخرین گزارش سالانه، رویال اردن ۴,۳۹۴ نفر را استخدام کرده است.

رقابت

رویال اردن در اواخر سال ۲۰۰۲ استراتژی جدیدی را برای تمرکز بر کشورهای همسایه و افزایش دفعات پرواز تدوین کرد تا خود را به عنوان «خط هوایی منطقه‌ای» خاورمیانه معرفی کند. این شرکت مسیرهای کوچکتری مانند اسکندریه در مصر به حلب در سوریه را اضافه کرد که شرکت‌های بزرگتر مانند امارات با هواپیماهای بزرگتر خود از انجام آن‌ها خودداری می‌کردند. تا پایان سال ۲۰۰۸، این طرح برای شرکت موفقیت‌آمیز بود و رقبای اصلی آن Middle East Airlines و Egypt Air بودند.

از سال ۲۰۰۸، رویال اردن با رقابت فزاینده‌ای در خاورمیانه مواجه شده است. ورود بسیاری از خطوط هوایی ارزان قیمت جدید مانند Air Arabia، Jazeera Airways و flydubai مشکلاتی را برای این شرکت هواپیمایی اردنی ایجاد کرده است. با ورود این خطوط هوایی جدید، رویال اردن بر بهبود خدمات داخل پرواز و زمینی خود برای حفظ سهم بازار تمرکز کرده است.

ارقام تجاری

اطلاعات زیر در گزارش‌های سالانه رویال اردن در سال‌های ۲۰۰۹، ۲۰۱۳، ۲۰۱۵، ۲۰۱۶، ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ موجود است.

مقاصد پروازی

قراردادهای اشتراک کد پروازی (Codeshare Agreements)

رویال اردن با خطوط هوایی زیر قرارداد اشتراک کد پروازی دارد:

• American Airlines
• British Airways
• Etihad Airways
• Gulf Air
• ITA Airways
• Malaysia Airlines
• Oman Air
• Qatar Airways
• Royal Air Maroc
• TAROM
• Turkish Airlines

ناوگان

ناوگان فعلی

ناوگان فعلی رویال اردن شامل هواپیماهای زیر است:

• Airbus A320-200
• Airbus A321-200
• Airbus A330-200
• ATR 72-200
• Boeing 737-700
• Boeing 737-800
• Boeing 787-8 Dreamliner
• Embraer 175
• Embraer 195

ناوگان سابق

رویال اردن پیشتر انواع هواپیماهای زیر را عملیاتی کرده است:

• Airbus A310-200
• Airbus A310-300
• Airbus A320-200
• Airbus A321-200
• Airbus A330-200
• Airbus A340-200
• Boeing 707-100B
• Boeing 707-300C
• Boeing 720B
• Boeing 727-200
• Boeing 747-200B
• Boeing 747-200C
• Boeing 757-200
• Boeing 767-200ER
• Boeing 767-300ER
• Douglas DC-7C
• Fokker F27 Friendship
• Handley Page Dart Herald
• Lockheed L-1011 TriStar
• Sud Aviation Caravelle III

طرح رنگ (Livery)

۱۹۶۳ تا ۱۹۸۶

طرح رنگ اصلی رویال اردن شامل بدنه سفید با نوارهای قرمز و طلایی بود.

دسامبر ۱۹۸۶

با تغییر نام شرکت به رویال اردن و ورود هواپیماهای Airbus A310 و A320، طرح رنگ جدید شامل بدنه خاکستری زغالی با نوارهای قرمز و طلایی مشابه نسخه قبلی شد. دم هواپیما نیز با یک تاج طلایی و نوک قرمز تزئین شده بود.

طرح‌های رنگی ویژه

تا سال ۲۰۰۹، رویال اردن هیچ هواپیمایی با طرح رنگ ویژه نداشت. در سال ۲۰۰۹، اعلام شد که جدیدترین A319 این شرکت با طرحی بر اساس نام و لوگوی Oneworld نقاشی خواهد شد.

در اکتبر ۲۰۲۱، رویال اردن طرح ویژه «Discover Petra» را بر روی یکی از هواپیماهای Boeing 787 Dreamliner خود رونمایی کرد.

در نوامبر ۲۰۲۱، این شرکت یک فروند Airbus A321 را با طرح رنگی قدیمی «Alia» معرفی کرد.

خدمات

پذیرایی

غذا و نوشیدنی در پروازهای خروجی از امان توسط Dnata تامین می‌شود. وعده‌های غذایی گرم در پروازهایی با طول حداقل سه ساعت سرو می‌شوند. برای پروازهای کوتاه‌تر از یک ساعت، خدمه کابین تنقلات و نوشیدنی ارائه می‌دهند.

سرگرمی در پرواز (In-flight Entertainment)

سیستم سرگرمی رویال اردن «Sky Cinema» نام دارد.

• کلاس اکونومی: مسافران در هواپیماهای ایرباس و بوئینگ به تلویزیون‌های شخصی (PTV) با سیستم صوتی و تصویری درخواستی (AVOD) دسترسی دارند که شامل فیلم، برنامه‌های تلویزیونی، موسیقی و بازی است.
• کلاس Crown: مسافران این کلاس نیز از سیستم AVOD با مجموعه وسیعی از محتوا بهره‌مند هستند. دستگاه‌های سرگرمی قابل حمل (IMS) فقط برای مسافران کلاس Crown در پروازهای امبراaer در دسترس هستند.

بازی‌های تعاملی و اخبار CNN در تمامی پروازها در تمامی کلاس‌ها موجود است. در پروازهای بسیار کوتاه، سیستم AVOD فعال است اما فقط شامل بازی‌ها، اخبار CNN و کانال کمدی می‌باشد.

صندلی‌ها

صندلی‌های کلاس Crown در Boeing 787ها کاملاً تخت‌خواب‌شو هستند. فاصله بین صندلی‌ها (Seat pitch) در Dreamliner ها ۸۳ اینچ و در هواپیماهای کوتاه و متوسط برد ۴۶ اینچ است. در کلاس اکونومی، فاصله صندلی‌ها در هواپیماهای امبراaer ۳۲ اینچ و در هواپیماهای ایرباس ۳۴ اینچ است. تمامی صندلی‌های اکونومی رویال اردن دارای زیرپایی هستند.

سالن‌های کلاس Crown

مسافران کلاس Crown می‌توانند از سالن‌ها در سراسر جهان، از جمله تمامی سالن‌های اعضای Oneworld استفاده کنند. رویال اردن دو سالن اختصاصی دارد: یکی در امان (فرودگاه ملکه علیا) و دیگری در عقبه (فرودگاه ملک حسین). در آگوست ۲۰۰۸، رویال اردن سالن جدید خود را با ظرفیت بیش از ۳۴۰ مسافر افتتاح کرد.

برنامه وفاداری مسافران (Frequent-flyer program)

Royal Club برنامه وفاداری رویال اردن است. مسافران بر اساس نوع پرواز، کلاس و مقصد، مایل دریافت می‌کنند. اعضای Royal Club همچنین می‌توانند با پرواز با سایر خطوط هوایی Oneworld مایل کسب کنند. دارندگان کارت‌های Royal Plus (نقره‌ای، طلایی یا پلاتینیوم) می‌توانند از خدمات فرودگاهی Oneworld در سراسر جهان استفاده کنند و دارندگان طلایی و پلاتینیوم به سالن‌ها نیز دسترسی دارند.

حوادث و رخدادهای هوایی

رویال اردن در طول تاریخ خود شاهد ۱۳ رخداد هوایی و ۶ مورد هواپیماربایی بوده است که چهار مورد از آن‌ها منجر به فوت شده است. بدترین حوادث این شرکت، هر دو با هواپیماهای چارتر Boeing 707، در نیجریه در سال ۱۹۷۳ و مراکش در سال ۱۹۷۵ رخ دادند.

• در ۱۰ آوریل ۱۹۶۵، تمام ۵۴ مسافر و خدمه یک فروند ALIA Handley Page HPR-7 Herald 207 در سانحه‌ای در نزدیکی دمشق جان باختند.
• در ۲۲ ژانویه ۱۹۷۳، ۱۷۶ نفر در سانحه فرود یک فروند ALIA Boeing 707 در کانو، نیجریه کشته شدند.
• در ۳ آگوست ۱۹۷۵، تمام ۱۸۸ نفر سرنشین یک فروند ALIA Boeing 707 هنگام نزدیک شدن به فرودگاه در مراکش جان خود را از دست دادند.
• در ۱۴ مارس ۱۹۷۹، ۴۵ نفر از ۶۴ سرنشین یک فروند ALIA Boeing 727 در اثر باد بُرنده هنگام فرود در فرودگاه بین‌المللی دوحه، قطر، کشته شدند.
• در ۱۱ ژوئن ۱۹۸۵، یک فروند Boeing 727 ربوده شد و پس از ۱۳ ساعت، هواپیمارباها آن را منفجر کردند.

از زمان تغییر نام شرکت به رویال اردن در سال ۱۹۸۶، تنها حادثه مرگبار در تاریخ ۵ جولای ۲۰۰۰ رخ داد که طی آن یک هواپیماربای در هواپیمای Airbus A320 کشته شد.

منابع

پیوندهای خارجی

• (Royal Jordanian)
• (Royal Jordanian Cargo)

دسته‌بندی‌ها

• شرکت‌های هواپیمایی اردن
• اعضای سازمان هوایی عرب
• شرکت‌های هواپیمایی تاسیس شده در ۱۹۶۳
• اردن
• شرکت‌های مستقر در امان
• برندهای اردنی
• تاسیسات ۱۹۶۳ در اردن