معرفی سد مورو پوینت
سد مورو پوینت یک سد بتنی دوطاق است که بر روی رودخانه گانیسون در ایالت کلرادو قرار گرفته است. این سد، نخستین سازه از این نوع است که توسط اداره احیای ایالات متحده ساخته شده است. سد مورو پوینت در بخش بالایی تنگه بلک کانیون قرار دارد و مخزن مورو پوینت را ایجاد میکند. این منطقه در محدوده منطقه تفریحی ملی کیورکانتی قرار دارد که توسط سرویس پارکهای ملی مدیریت میشود.
این سد میان سد بلو مسا در بالادست و سد کریستال در پاییندست واقع شده است. سد و مخزن مورو پوینت بخشی از واحد وین ان. اسپینال اداره احیاست؛ پروژهای که بخشی از طرح ذخیرهسازی رودخانه کلرادو به شمار میرود. هدف اصلی این طرح، حفظ آب رودخانه کلرادو و شاخههای آن برای مصارف کشاورزی و شهری در جنوب غربی آمریکا است. هدف اصلی سد مورو پوینت، تولید انرژی برقآبی است.
ویژگیهای ساختاری
سد، نیروگاه و مخزن این پروژه در میان سنگهای دگرگونی پیش از کامبرین جای گرفتهاند. ترکیب غالب این سنگها از کوارتزیت میکادار، کوارتز-میكا، شیستهای میکایی و بیوتیتی با رگههای گرانیتی تشکیل شده است. محل احداث سد در یک دره باریک قرار دارد که عرض آن در سطح رودخانه و در بخش بالایی متغیر است.
آب سرریز سد از ارتفاعی مشخص به پایین میسد و وارد حوضچه آرامش میشود که آب آن توسط یک آببند در پاییندست سد نگه داشته میشود. سازههای ورودی نزدیک تکیهگاه جنوبی، دو تونل لولهفشار با پوشش فولادی را تغذیه میکنند که آب را به سمت نیروگاه هدایت میکنند. جریان رودخانه همواره در حد مشخصی نگه داشته میشود.
تاریخچه ساخت
پروژه کیورکانتی (که بعدها به پروژه وین ان. اسپینال تغییر نام یافت) در سال ۱۹۵۵ با طرح اولیه چهار سد مطرح شد. وزیر کشور در سال ۱۹۵۹ طرح احداث سدهای بلو مسا و مورو پوینت را تأیید کرد. طراحی سد کریستال در سال ۱۹۶۲ به پایان رسید و تأیید شد، اما طرح سد چهارم به دلیل عدم توجیه اقتصادی کنار گذاشته شد. این پروژه به بخشی از رودخانه گانیسون در بالای تنگه بلک کانیون محدود شد.
عملیات اجرایی در سال ۱۹۶۱ با حفاری پی آغاز گردید. تونل اکتشافی نیروگاه در سال ۱۹۶۲ حفر شد. قرارداد ساخت سد به یک سرمایهگذاری مشترک میان شرکتهای ساختوساز آل جانسون و موریسون-کودسن واگذار شد و در ۱۳ ژوئن ۱۹۶۳ دستور آغاز کار صادر گردید. در همان سال، ساخت جادههای دسترسی و تونل انحراف آغاز شد و تونل انحراف تا مه ۱۹۶۴ تکمیل گردید. حفاری کانالهای کلیدی در دو طرف سد در طول سال ۱۹۶۴ ادامه یافت.
در سال ۱۹۶۵ کار روی نیروگاه با حفر چند تونل شروع شد. نخستین بار در ۳ سپتامبر ۱۹۶۵ بتنریزی سد انجام گرفت. حفاری نیروگاه تا آوریل ۱۹۶۶ پایان یافت. آخرین بتنریزی سد در ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۷ صورت گرفت. تونل انحراف در ۲۴ ژانویه ۱۹۶۸ بسته شد و روز بعد، آب از سازههای خروجی رها گردید. ساخت سد در ۷ اکتبر ۱۹۶۸ به طور کامل به پایان رسید، هرچند کار روی نیروگاه ادامه داشت. نیروگاه در سال ۱۹۷۱ پذیرفته شد و مرکز بازدیدکننده نیز تکمیل گردید. کارهای نهایی پروژه در ۱۲ مه ۱۹۷۲ به اتمام رسید.
پس از آنکه نشت آب به نیروگاه به ۴۲۹ گالن بر دقیقه رسید، پرده تزریق سد در سال ۱۹۷۰ با استفاده از امولسیون آسفالتی و دوغاب سیمان گسترش یافت و نشت به ۳۷ گالن بر دقیقه کاهش یافت.
نیروگاه برقآبی
نیروگاه سد مورو پوینت درون دیواره دره و در عمق مشخصی زیر سطح زمین در تکیهگاه چپ سد جای گرفته است. این نیروگاه مجهز به دو ژنراتور ۸۶.۶۶۷ مگاواتی است که ظرفیت آنها در سالهای ۱۹۹۲-۱۹۹۳ از ۶۰ مگاوات ارتقا یافته است. سالن تولید برق ابعادی بزرگ با ارتفاع متغیر دارد. این نیروگاه که از سال ۱۹۷۰ آغاز به کار کرد، به عنوان یک نیروگاه قلهای عمل میکند.
تونل اکتشافی اولیه به تونل تهویه تبدیل شد. دسترسی اولیه در زمان ساخت از طریق تونل کابلی انجام میشد. یک تونل دسترسی در زاویه قائمه با سالن تولید تقاطع میکند و دو لوله مکش در پایین آن حفر شده است. در فصل آبیاری، نیروگاه به عنوان یک نیروگاه پایه عمل میکند و در سایر فصول، برق قلهای تأمین میکند.