یان ون وخلن: نقاش فلاندری قرن شانزدهم
یان ون وخلن (حدود ۱۵۳۰ – ۱۵۷۰)، که گاهی هانس ون وخلن نیز نامیده میشود، نقاش و طراح برجسته فلاندری بود که در میانه قرن شانزدهم در آنتورپ فعالیت داشت. او بیشتر به خاطر خلق مناظر طبیعی، موضوعات مذهبی و صحنههای ژانر (تصویر زندگی روزمره) شناخته شده است.
زندگی
جزئیات زندگی یان ون وخلن چندان فراوان نیست. او در دورهای بین سالهای ۱۵۳۰ تا ۱۵۳۷ متولد شد. اولین اشاره به او در سال ۱۵۵۷ در سوابق انجمن سنت لوقا در آنتورپ است، جایی که او به عنوان استاد شاگردی به نام هانس دی بویس معرفی شده است. ون وخلن به خاطر همکاریهایش با هنرمند نامدار دیگر، کورنلیس ون دالم، شهرت دارد.
آثار
عمومی
تنها تعداد محدودی از آثار ون وخلن امروزه باقی مانده است، زیرا بخش عمدهای از کارهای او در طول جنگها و دوره تخریب آثار هنری (Iconoclasm) در قرن شانزدهم از بین رفته است. بیشتر آثار باقیمانده شامل مناظر و صحنههای مذهبی است. همچنین چند صحنه ژانر و یک نقاشی معماری از فضای داخلی کلیسا نیز در میان آثار او دیده میشود.
آثار این هنرمند در اوایل قرن هفدهم از اعتبار بالایی برخوردار بود و توسط هنرمندان بزرگی مانند پیتر پل روبنس و مجموعهداران سرشناس چون کورنلیس ون در خِست و پیتر استیونس جمعآوری میشد.
همکاری با کورنلیس ون دالم
یان ون وخلن به طور منظم با همکار آنتورپی خود، کورنلیس ون دالم، همکاری میکرد. ون وخلن یک نقاش چیرهدست در به تصویر کشیدن استافاژ (فیگورهای کوچک در منظره) بود و چهرههای باوقار او به خوبی با مناظر ون دالم همخوانی داشتند. حداقل سه همکاری مشترک بین این دو هنرمند مورد گمان قرار گرفته است. یکی از این آثار، منظره با کوچنشینان (که با نام منظره با کولیها در استاتلیشه کونستاله کارلسروهه نیز شناخته میشود) است. این نقاشی به احتمال زیاد خانوادهای از کولیها را به تصویر میکشد؛ زنی نشسته با کلاه سفید بیضیشکل مشخصی که در نقاشیهای فلاندری قرن شانزدهم نشانهای رایج برای زنان کولی بود.
افسانه نانوا در اِکلُ
یکی از نقاشیهای ژانر جالب توجه که با همکاری کورنلیس ون دالم خلق شده، اثر افسانه نانوا در اِکلُ است. نسخه اصلی این نقاشی از بین رفته است، اما نسخهای که گمان میرود کپی اصل باشد، بخشی از مجموعه رایکسموزئوم است و به طور موقت در مویدِرسلوت نگهداری میشود. همچنین نسخههای متعددی وجود دارد که گفته میشود توسط حلقه هنری یا پس از آثار کورنلیس ون دالم و یان ون وخلن ساخته شدهاند. این اثر توسط فردریک بوتیتس جوان حکاکی شده است.
این نقاشی افسانهای را درباره شهروندان اِکلُ در فلاندربازگو میکند. هنگامی که آنها از ظاهر سر خود ناراضی بودند، به نانوایی دهکده میرفتند. در آنجا نانوا و دستیارانش سرهایشان را قطع کرده و برای جلوگیری از خونریزی، کلمهایی را بر گردنشان قرار میدادند. سپس سرهای بهبودیافته را ورز داده، پهن کرده، با روکش جدیدی مالش داده، در تنور میپختند و در نهایت جایگزین میکردند. این اثر هنری کل این فرآیند را شرح میدهد. با این حال، همیشه خطر این وجود داشت که سر جدید به درستی نپزد یا بیش از حد بپزد و در نتیجه سری ناقص یا معیوب حاصل شود. صحنهای از زنی که سری بریده شده را در دست دارد و با نانوا که لباس قرمز پوشیده، صحبت میکند، دیده میشود. او احتمالاً سعی دارد سر شوهرش را که از آن راضی نیست، بازگرداند. این داستان پیامی اخلاقی و هشداردهنده برای کسانی داشت که از ظاهر خود ناراضی بودند و میخواستند اقدام شدیدی انجام دهند.
فضای داخلی کلیسا با مسیح در حال موعظه جمعیت
اثری با عنوان فضای داخلی کلیسا با مسیح در حال موعظه جمعیت (موجود در رایکسموزئوم) به همکاری ون وخلن و ون دالم نسبت داده شده است. این اثر، فضای داخلی بزرگ کلیسایی را با جمعیتی از مردم با لباسهای معاصر و همچنین لباسهای خارجی نشان میدهد که به عیسی مسیح گوش فرا میدهند. مسیح در حال موعظه، در نزدیکی ستونی نشسته است. فضای داخلی کلیسا نسبتاً ساده است و تنها تزئینات دیده شده، مجسمههایی در بالای ستونها است. صحنههای مختلفی در فضای داخلی کلیسا به تصویر کشیده شده است، مانند کشیشانی که کودکان را بیرون میکنند، مردی با عصا و سگ که توسط مردی با لباس خاردار (گدا؟) مورد حمله قرار میگیرد، چند سگ که بینی خود را به هم میمالند، زوجی در حال معاشقه، مردی با بیل و غیره.
ون دالم، همکار ون وخلن در این اثر، مظنون به پروتستان بودن بود و احتمالاً این اثر حاوی نقدی بر کلیسای کاتولیک است. با قرار دادن مسیح موعظهگر در میان معماری کلیسای مدرن و جمعیتی معاصر، این اثر احتمالاً باید در پسزمینه تخریب آثار هنری مذهبی (Iconoclasm) و بیلدنستورم (Beeldenstorm) خوانده شود، که باعث بازتابی بر نقش هنر مذهبی در کشورهای سفلی شد. حمله به مجسمهها و نقاشیها کل فضای داخلی کلیسا را زیر سوال برده بود. یافتن پاسخ به سوالاتی مانند اینکه کلیسا چه باید باشد، چه نوع معماری مناسب است و چگونه باید تزئین شود، فوری شده بود. عمل مذهبی معاصر با سخنان و اعمال مسیح و حواریونش مقایسه میشد و گذشته و آینده دین، معابد و آیینهای آن مورد بررسی قرار میگرفت.
کرمس (جشنواره روستایی)
یان ون وخلن سه نسخه از اثری را خلق کرد که نمایانگر کرمس (جشنواره روستایی) با دهقانانی که شادمانی میکنند، بود. نسخه اصلی که بر روی چوب نقاشی شده، اکنون در یک مجموعه خصوصی اروپایی نگهداری میشود، در حالی که دو نسخه دیگر در حراجی ساتبی به ترتیب در ۱ آوریل ۱۹۹۲ (قطعه ۵۷، بر روی چوب) و ۵ دسامبر ۲۰۰۷ (قطعه ۱۹، بر روی بوم) فروخته شدند. تفاوتهایی بین نسخههای مختلف وجود دارد.
یان ون وخلن در این صحنههای ژانر موفق شد تا کرمسها را زنده کند. او در توانایی خود در جان بخشیدن به این صحنههای دیدنی با تعداد زیادی شخصیت با حالات طنزآمیز و دلپذیر، به پیتر بروگلِ پدر نزدیک بود. واقعگرایی در نقاشیهای ژانر او روحیه نسبتاً دنیوی را آشکار میسازد، در حالی که خطوط او با فرمهای به وضوح تأکید شده، آثارش را به گرایشهای سختگیرانهای که در کشورهای سفلی حدود سال ۱۵۴۰ در حال توسعه بود، پیوند میزند.
نقاشیهای مذهبی
یان ون وخلن تعدادی ترکیببندی مذهبی نقاشی کرد. اثر عیسی در راه مجازات (Ecce Homo) او، موضوع و صحنهای را تکرار میکند که از قرن پانزدهم در هنر فلاندری محبوب شده بود. قرار دادن این موضوع که عیسی به مردم نشان داده میشود، در فضایی معاصر امری غیرمعمول نبود، همانطور که در اثری از گیلیس موستائرت که صحنه را در میدان اصلی آنتورپ قرار داده، نشان داده شده است. با صحنهسازی این درام در میدان شهری فلاندری، اتهامی از گناهکاری و تقصیر به جمعیت معاصر شاهد این رویداد وارد میشود. این واقعیت که کودکان نیز در گناهکاری سهیم هستند، با حضور برجسته کودکان در میان تماشاگران تلویحاً بیان میشود. گاری پر از صلیب در پیشزمینه سمت راست، به فریاد مردم برای اعدام مسیح اشاره دارد.
یان ون وخلن حداقل دو نسخه از راه صلیب (Road to Calvary) را نقاشی کرد، موضوعی دیگر که توسط پیتر بروگل پدر محبوب شده بود. یکی از این نقاشیها در موزئو ناسیونال دِ آرت دِ کاتالونیا و دیگری در یک مجموعه خصوصی (قبلاً مجموعه اوپنهایمر) قرار دارد. ون وخلن ترجیح داد این صحنه رنج را در پسزمینه شهری معاصر قرار دهد. در پیشزمینه، مردمی دیده میشوند که خانههای خود را ترک کرده و غرفههای سبزیجات خود را رها میکنند تا به 'نمایش' نزدیکتر شده و منظره بهتری داشته باشند.