«سر، شانهها، زانوها و انگشتان پا» یک ترانه کودکانه قدیمی است که از سال ۱۹۱۲ ثبت شده و در سال ۱۹۶۱ نیز مستندسازی شده است. این ترانه معمولاً با ملودی «There Is a Tavern in the Town» خوانده میشود، اما گاهی نیز از ملودی «London Bridge Is Falling Down» استفاده میگردد.
این ترانه معمولاً تنها یک بند دارد که به صورت تکراری خوانده میشود. کودکان هنگام خواندن، بخشهای بدن خود را به ترتیب لمس میکنند:
سر، شانهها، زانوها و انگشتان پا،
زانوها و انگشتان پا
سر، شانهها، زانوها و انگشتان پا،
زانوها و انگشتان پا
و چشمها و گوشها و دهان و بینی
سر، شانهها، زانوها و انگشتان پا،
زانوها و انگشتان پا.
این ترانه همچنین میتواند به صورت معکوس خوانده شود:
انگشتان پا، زانوها و شانهها، سر،
شانهها، سر
انگشتان پا، زانوها و شانهها، سر،
شانهها، سر
و بینی و دهان و گوشها و چشمها
انگشتان پا، زانوها و شانهها، سر،
شانهها، سر.
در نسخههای پیشرفتهتر، کلمات به تدریج حذف میشوند و کودکان تنها بخشهای بدن را لمس میکنند بدون اینکه کلمهای را بیان کنند. این الگو ادامه مییابد تا تمام کلمات حذف شوند.
امروزه نسخههای مختلفی از این ترانه وجود دارد که با ملودیها و کلمات متفاوت، هدف آموزشی مشابهی را دنبال میکنند. برای مثال، در نسخهای دیگر، از کلماتی مانند «پاها و شکمها، دستها و چانهها» استفاده میشود.