«لاوندرز بلو» که با نام Lavender Blue هم شناخته میشود، یک ترانه فولکلور و کودکانه انگلیسی است که ریشههای آن به قرن هفدهم میرسد. این اثر در فهرست شاخص ترانههای فولک راود با شماره ۳۴۸۳ ثبت شده و در طول قرنها، بارها با شکلها و حسوحالهای گوناگون بازخوانی شده است.
از اجراهای محلی و نسخههای چاپی قدیمی گرفته تا ضبطهای پاپ و حضور در فیلمهای والت دیزنی، «لاوندرز بلو» نمونهای درخشان از زنده ماندن یک ترانه سنتی در فرهنگ عامه است.
شعر و درونمایه
برای این ترانه تا حدود سی بیت و چندین روایت متفاوت ثبت شده است. در نسخهای رایج که جیمز هالیول در سال ۱۸۴۹ ثبت کرد، گفتوگویی خیالی میان دو عاشق شکل میگیرد: یکی خود را پادشاه آینده میپندارد و دیگری را ملکه میخواند. تکرارهایی مانند «دیلی دیلی» به ترانه حالوهوای بازیگوشانه و کودکانه میدهد.
آبیست اسطوخودوس، دیلی دیلی، سبزش هم آشناست
اگر روزی من شاه شوم، تو ملکهی من خواهی بود
چه کسی این را گفت، دیلی دیلی، از کجا دانستی؟
دل خودم، دیلی دیلی، این راز را به من گفت
- برخی بیتها از کار روزانه در مزرعه میگویند: چنگک، چهارشاخه، کاه و درو.
- تصویر «گرم نگه داشتن خود» در نسخههای قدیمیتر میتواند هم معنای ساده داشته باشد و هم اشارهای شوخ به رابطه عاشقانه.
- در بعضی نسخهها، طنز عامیانه حتی به تصویرهایی مثل دفن شدن زیر شیر آب هم میرسد.
خاستگاه و نخستین نسخهها
قدیمیترین نسخه باقیمانده از این ترانه روی یک برگهی ترانهی چاپی در انگلستان، میان سالهای ۱۶۷۲ تا ۱۶۷۹ منتشر شده است. این نسخه با عنوان Diddle Diddle, Or The Kind Country Lovers شناخته میشود و به شنونده میگوید که باید آن را با آهنگ «لاوندر گرین» خواند؛ نشانهای از اینکه پیش از آن نیز ملودیای با همین نام وجود داشته است.
متن همان نسخهی کهن نسبتاً صریح و بزرگسالانه است و بیشتر به عشقبازی، نوشیدن و زندگی روستایی میپردازد. رابرت بی. والتز دربارهی آن نوشته که خواننده به معشوقهاش میگوید چون او را دوست دارد، معشوقه نیز باید دوستش بدارد؛ سپس از درهای یاد میکند که جوان و دختر در آن کنار هم بودهاند و پیشنهاد میدهد آن دو نیز چنین کنند.
برخی پژوهشها این نسخه را دربارهی دختری به نام نل و گرم نگه داشتن بستر خواننده دانستهاند. با این حال، بعدها همین ترانه رنگوبوی کودکانهتری پیدا کرد و در مجموعههای شعر و آواز کودکانه جای گرفت.
جیمز هالیول و رابرت والتز به پیوند احتمالی این ترانه با جشن «شب دوازدهم» نیز اشاره کردهاند؛ مراسمی که در آن پادشاه و ملکهی جشن انتخاب میشدند و همین انتخاب، شاید به بیت معروف «وقتی من شاه شوم، تو ملکه خواهی شد» رنگ معنا داده باشد.
در سال ۱۸۰۵، «لاوندرز بلو» در مجموعهای به نام Songs for the Nursery با حالوهوایی کودکانهتر منتشر شد. از آن زمان، نسخههای مشابه در سدهی نوزدهم بارها در مجموعههای ترانه و شعر کودکانه تکرار شد.
باززندهسازی در دهه ۱۹۴۰
در فیلم والت دیزنی So Dear to My Heart، ساختهی ۱۹۴۸، برل آیوز نسخهای از این ترانه را با عنوان Lavender Blue (Dilly Dilly) اجرا کرد. این اجرا در سال ۱۹۴۹ نامزد جایزهی اسکار بهترین ترانه اصلی شد و موسیقی آن به الیوت دانیل و متنش به لری موری نسبت داده شد.
حضور ترانه در فیلم دیزنی، موج تازهای از توجه به «لاوندرز بلو» ایجاد کرد. نسخهی برل آیوز در دسامبر ۱۹۴۸ ضبط و در ژانویهی ۱۹۴۹ بهصورت تکآهنگ منتشر شد. در همان سالها، خوانندگان دیگری نیز نسخههای خود را عرضه کردند.
- سمی کی نسخهای منتشر کرد که در جدولهای موسیقی تا رتبهی ۵ بالا رفت.
- داینا شور با نسخهی خود در استرالیا به رتبهی نخست رسید و آلبومی به نام Lavender Blue با همین ترانه منتشر کرد.
- ورا لین نسخهی خود را در پشت صفحهی تکآهنگ Again منتشر کرد؛ اثری که در ژانویهی ۱۹۴۹ وارد جدول پرفروشترینهای مجلهی بیلبورد شد.
«لاوندرز بلو» حتی برای فهرست صد ترانه برتر سینمایی مؤسسه فیلم آمریکا نیز نامزد شد، اما در فهرست نهایی جای نگرفت.
اجراها و بازتابها در نیمه دوم سده بیستم
در سال ۱۹۵۹، سمی ترنر نسخهای ریتم اند بلوز از ترانه را با تهیهکنندگی جری لیبر و مایک استولر منتشر کرد. این ضبط توانست تا رتبهی ۳ جدول Billboard Hot 100 بالا بیاید.
در ادامه، هنرمندان پاپ و جاز بارها به این ترانه بازگشتند. جک پلیس، پیانیست جاز، آن را در آلبوم ۱۹۵۵ خود Music from Disneyland ضبط کرد. تامی بروس در ۱۹۶۳ و گروه د فلیتوودز در ۱۹۶۵ نیز نسخههایی از آن منتشر کردند.
در ۱۹۷۵، لئون راسل و مری راسل برداشتی از ترانه را در آلبوم Wedding Album ارائه دادند. یک سال بعد، گروه موسیقی کهن بریتانیا The City Waites نسخهی صریح و عامیانهی قرن هفدهمی Lavender's Green, Lavender's Blue را در آلبوم Pills to Purge Melancholy ضبط کرد.
این ترانه فقط بازخوانی نشد؛ گاهی به بخشی از آثار بزرگتر هم تبدیل شد. بنجامین بریتن در اپرای ۱۹۵۴ خود The Turn of the Screw از «لاوندرز بلو» استفاده کرد؛ جایی که دو کودک داستان، مایلز و فلورا، آن را میخوانند.
در ۱۹۸۵، گروه راک بریتانیایی Marillion ترانهای به نام Lavender را در آلبوم Misplaced Childhood منتشر کرد. متن این ترانه از «لاوندرز بلو» الهام گرفته بود و تا رتبهی ۵ جدول تکآهنگهای بریتانیا صعود کرد.
«لاوندرز بلو» در سده بیستویکم
در سال ۲۰۱۵، دیزنی بار دیگر از «لاوندرز بلو» برای فیلم Cinderella استفاده کرد و آن را به یکی از امضاهای موسیقایی این اقتباس تازه تبدیل کرد. در ۲۰۱۶ نیز راینهارد مای نسخهای دیگر از ترانه را در آلبوم Mr. Lee ضبط کرد.
چرا این ترانه همچنان زنده است؟
راز ماندگاری «لاوندرز بلو» در ترکیب سادهی آن نهفته است: ملودیای بهیادماندنی، تصویری شاعرانه از رنگهای آبی و سبز، و داستانی انعطافپذیر که هر نسل توانسته آن را با نیازهای خود بازآفرینی کند.
از نسخههای روستایی و شوخ قرن هفدهم تا اجراهای کودکانه، جاز، پاپ و سینمایی، این ترانه ثابت کرده است که یک اثر فولکلور واقعی هیچگاه به یک زمان یا یک اجرا وابسته نمیماند.