معرفی گیلداس آلبانی
قدیس گیلداس آلبانی، که با نامهای گیلداس اسکاتلندی و گیلداس اسکات نیز شناخته میشود، یکی از چهرههای محل تردید در سنت قدیسان بریتانیایی است. به نظر میرسد این شخصیت در واقع همان گیلداس خردمند، یا گیلداس مورخ، باشد؛ اما در سده هفدهم به شکلی جداگانه ساخته شد تا ناسازگاریهای موجود در منابع قرون وسطایی توضیح داده شود.
در این عنوان، «آلبانی» به آلبا یا اسکاتلند قدیم اشاره دارد و نباید آن را با کشور آلبانی در اروپای جنوب شرقی اشتباه گرفت.
زندگینامه افسانهای
بر پایه روایتهای متأخر، گیلداس آلبانی پسر کائونوس، پادشاه برخی از استانهای جنوبی بریتانیای شمالی، بود. در یکی از روایتهای افسانهای نیز گفته میشود که پدرش در جنگ به دست شاه آرتور کشته شد.
آلبان باتلر و دیگر نویسندگان متأخر برای او زمانی بسیار پیش از گیلداس خردمند تصور میکردند و مرگ او را در سال ۵۱۲ میلادی ثبت میدانستند؛ اما این دیدگاه بعدها اعتبار خود را از دست داد.
همانندی با گیلداس خردمند
«گیلداس آلبانی» محصول تلاش تاریخنگاران بریتانیایی سدههای هفدهم و هجدهم، از جمله اسقف جیمز آشر و آلبان باتلر، بود. آنها میخواستند تفاوتها و ناسازگاریهای موجود در ارجاعهای منابع تاریخی و زندگینامههای قدیسان به گیلداس خردمند، نویسنده بریتانیایی سده پنجم و ششم، را حل کنند.
این نظریه بر این باور استوار بود که گیلداس خردمند در سال ۴۹۴ میلادی زاده شده، در سال ۵۷۰ درگذشته و کتاب درباره ویرانی و تسخیر بریتانیا یا De Excidio et Conquestu Britanniae را میان سالهای ۵۶۴ تا ۵۷۰ نوشته است. در برابر، گیلداس آلبانی را شخصیتی بسیار قدیمیتر میدانستند که گفته میشد در سال ۵۱۲ درگذشته است.
چرا این نظریه کنار گذاشته شد؟
تا سال ۱۸۷۶، این نظریه تقریباً کنار گذاشته شد. پژوهشگران دریافتند که جزئیات زندگی دو شخصیت موسوم به «گیلداس» در منابع، بهطور کلی یکسان است و شواهد قانعکنندهای برای جدا کردن آنها وجود ندارد.
رابرت چمبرز در Chambers Book of Days در سال ۱۸۸۳ به فرایند ساختهشدن و سپس کنار گذاشتهشدن «گیلداس آلبانی» اشاره کرد و نشان داد که این شخصیت بیشتر نتیجه تفسیرهای متأخر از منابع کهن است تا چهرهای مستقل و تاریخی.
دیدگاه تاریخنگاران امروزی
امروزه تاریخنگاران معمولاً میپذیرند که فقط یک گیلداس وجود داشته است: همان نویسنده De Excidio et Conquestu Britanniae. درباره او اطلاعات قابل اتکای کمی در دست است، اما به نظر میرسد او زودتر از زمانی زندگی کرده باشد که باتلر و برخی تاریخنگاران سده هجدهم تصور میکردند.
به گفته پژوهشگران معاصر، نامحتمل است که گیلداس اثر خود را پیش از ۴۸۰/۴۹۰ میلادی یا خیلی پس از حدود ۵۵۰ میلادی نوشته باشد.
جایگاه در فهرستهای تاریخی
این مدخل معمولاً در گروههایی مانند «مرگهای سال ۵۱۲» و «افراد با وجود تاریخی محل تردید» دستهبندی میشود؛ با این حال، این دستهبندیها بیشتر بازتابی از سنت منابع کهن و پژوهشهای قدیمیاند تا تأیید استقلال تاریخی گیلداس آلبانی.