موشهای تراریخته: ابزاری قدرتمند در پژوهش
موشهای تراریخته (Genetically Engineered Mouse Models یا GEMM) جاندارانی هستند که ژنوم آنها از طریق تکنیکهای مهندسی ژنتیک تغییر یافته است. این مدلها به طور گستردهای در تحقیقات بیماریهای انسانی و توسعه دارو استفاده میشوند.
تاریخچه
اولین موش تراریخته در سال ۱۹۷۴ توسط بئاتریس مینتز و رودلف یانیش ایجاد شد. با این حال، پیشرفت واقعی در سال ۱۹۸۱ با تزریق DNA خالص به جنین موش توسط تیمهای تحقیقاتی دانشگاه ییل و آکسفورد رخ داد. در دهه ۱۹۸۰، پالمیتر و برینستر روشهای تغییر ژنتیکی را بهبود بخشیدند و زمینه را برای مطالعات دقیقتر ژنی فراهم کردند.
روشها
دو روش اصلی برای تولید موشهای تراریخته وجود دارد:
- تزریق پرونuclear: تزریق DNA به جنین تکسلولی که منجر به ادغام تصادفی ژن در ژنوم میشود.
- دستکاری سلولهای بنیادی جنینی: استفاده از سلولهای بنیادی برای جایگزینی ژنهای هدف با توالیهای مورد نظر.
کاربردها
موشهای تراریخته در مدلسازی بیماریهایی مانند سرطان، دیابت و پارکینسون استفاده میشوند. به عنوان مثال، موشهای ناکاوت که ژنهای خاص آنها غیرفعال شده، برای مطالعه تاثیر این ژنها بر بیماریها به کار میروند. همچنین، موشهای انسانسازیشده با ژنهای انسانی برای آزمایش واکسنها و داروهای جدید استفاده میشوند.
موشهایی با رشد عضلانی بیشتر یا مقاومت به درد، نمونههایی از دستاوردهای این فناوری هستند.