ساعت فیل: شاهکاری از مهندسی اسلامی
ساعت فیل، اختراعی خیرهکننده از اسماعیل جزری، مهندس مسلمان سدهٔ ششم هجری، نمادی از نوآوری در فناوری ساعتسازی است. این ساعت آبی که در کتاب العلم والمعرفة في الحیل المیکانية او توصیف شده، نه تنها زمان را نشان میداد، بلکه جلوهای از تلفیق فرهنگهای مختلف بود.
جزری پس از ساخت این ساعت نوشت:
«فیل نمادی از فرهنگ هند و آفریقا، اژدها نمادی از فرهنگ چین، سیمرغ نمادی از فرهنگ ایران، سیستم آبی نمادی از فرهنگ یونان و عمامه نمادی از فرهنگ اسلامی است.»
مکانیسم ساعت
مکانیسم ساعت بر اساس یک حوضچهٔ آب پنهان در داخل فیل کار میکرد. در این حوضچه، یک کاسهٔ سوراخدار شناور بود که هر نیم ساعت پر از آب میشد. با فرو رفتن کاسه، طنابی کشیده میشد و مکانیسمی را در برج روی فیل فعال میکرد. این مکانیسم توپهایی را آزاد میکرد که باعث حرکت مار و خارج شدن کاسه از آب میشد. همزمان، یک عروسک در برج دست خود را بلند میکرد و رانندهٔ فیل طبل میزد تا نیم یا یک ساعت را اعلام کند.
ویژگیهای نوآورانه
ساعت فیل قادر بود طول ساعتهای ناهمگون روزهای مختلف سال را تنظیم کند. این کار با استفاده از دو مخزن آب انجام میشد: یکی برای نشان دادن زمان و دیگری برای کنترل جریان آب.
بازسازیهای مدرن
سازمان ۱۰۰۱ اختراع چندین بازسازی مدرن از ساعت فیل را ساخته است. یکی از این بازسازیها در مرکز خرید ابن بطوطه در دبی و دیگری در موزهٔ ساعتسازی لو لوکل سوئیس قابل مشاهده است.