کسکاد سدهای دنپر چیست؟
کسکاد سدهای دنپر یا مجموعه نیروگاههای برقآبی دنپر، سری از سدها، مخازن و نیروگاههای برقآبی در مسیر رودخانه دنپر در اوکراین است. ساخت این مجموعه برای جلوگیری از سیلابهای کنترلنشده و ارتقای زیرساختهای حملونقل آبی انجام شد. هماکنون شرکت دولتی «اوکرهایدروانرگو» مسئولیت هماهنگی و بهرهبرداری از تمامی سدهای دنپر را بر عهده دارد. در سال ۱۹۷۰، سد کییف توانست سیلاب ویرانگر شهر را تا حد زیادی مهار کند؛ حادثهای که در مقایسه با سیلاب ۱۹۳۱ کییف خسارات بسیار کمتری به همراه داشت.
زیرساختهای کسکاد دنپر
نیروگاهها و سدها
از سرچشمه تا مصب رودخانه، نیروگاههای زیر در این کسکاد قرار دارند:
- نیروگاه برقآبی کییف
- نیروگاه تجمیعی-آبی کییف
- نیروگاه برقآبی کانیف
- نیروگاه برقآبی کرمینچوک
- نیروگاه برقآبی دنپر میانی
- نیروگاه برقآبی دنپر
- نیروگاه برقآبی کاخوفکا (تخریبشده)
مخازن آبی
مخازن این کسکاد به ترتیب از سرچشمه تا مصب عبارتاند از:
- کییف
- کانیف
- کرمینچوک
- کامیانسکه
- دنپر
- کاخوفکا (تخلیهشده)
خطرات و نگرانیهای امنیتی
مانند هر سد دیگری، مخازن آبی دنپر در صورت تخریب، تهدیدی جدی برای بروز فجایع انسانی بزرگمقیاس محسوب میشوند. این نگرانیها بهویژه پس از فاجعه سد سایانو-شوشنسکایا در سال ۲۰۰۹ اوج گرفت. نگرانیها در ژوئیه ۲۰۲۲ با احتمال حمله هوایی به سد کاخوفکا دوباره بالا گرفت و در نهایت، در ۶ ژوئن ۲۰۲۳، این سد بر اثر یک انفجار فرو ریخت. آب ناشی از این حادثه مناطق پاییندست مانند خرسون را زیر آب برد و پیامدهای ویرانگری برای سکونتگاههای کرانه رود دنپر در جنوب نووا کاخوفکا به همراه داشت.
پس از فاجعه چرنوبیل در سال ۱۹۸۶، رادیونوکلئیدهای شستهشده با باران، لایههای تهنشینشده در کف مخزن کییف و احتمالاً سایر مخازن را بهشدت آلوده کردند.
مخازن دنپر تهدید مضاعف دیگری نیز دارند. پس از فاجعه هستهای چرنوبیل، مواد رادیواکتیو در رسوبات کف مخازن تهنشین شدند. در سالهای پس از این فاجعه، پیشنهادهایی برای تخلیه آب مخزن کییف به دلیل عمق کم و خطرات ناشی از آن مطرح شد.
سدها باید آنقدر مقاوم باشند که در برابر تهدیدات طبیعی و تروریستی دوام بیاورند. طرحهای سازهای و تلاشهای دولتی همگی در راستای این هدف عمل میکنند. برای مثال، برخی مهندسان تضمین میکنند که هر سد دنپر در برابر زلزله، سقوط شهابسنگ یا هواپیما مقاومت میکند. همچنین تدابیری برای مقابله با سیلاب و خرابی سدها وجود دارد. مقامات با تخصیص واحدهای ویژه وزارت کشور و سایر نهادهای امنیتی، از سدها و پلها محافظت میکنند.
اگر مخزن کییف آسیب ببیند، مناطق پست و پرجمعیت این شهر زیر آب میروند. پیامدهای این سیلاب پیچیده شامل انتشار مواد رادیواکتیو چرنوبیل، آلودگی گسترده با پسماندهای شهری و صنعتی و تشکیل باتلاقهایی در کف مخازن خالی است. رسوبات رادیواکتیو حتی میتوانند به دریای سیاه برسند و حیات وحش و انسانهایی که از محصولات دریایی تغذیه میکنند را به خطر بیندازند.
در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳، سرویس امنیت اوکراین مانورهایی را در نیروگاه کییف برگزار کرد و حمله تروریستی را شبیهسازی کرد که نتایج آن رضایتبخش ارزیابی شد.
موضع دولت و تهدیدات دروغین
در سال ۲۰۰۵، پس از یک تهدید تروریستی جعلی، نگرانیهای جدیدی شکل گرفت. یک افسر پلیس ناراضی از فرماندهانش، با خط اضطراری تماس گرفت و مدعی شد در قطاری که از سد میگذرد بمب کار گذاشته است. معاینه فوری، دروغ بودن این تهدید را ثابت کرد و آن افسر دستگیر شد؛ اما این اتفاق موج جدیدی از نگرانی عمومی را رقم زد.
در سال ۲۰۱۲، مدیر پیشین نیروگاه کییف اظهار داشت که این سد در برابر هرگونه تهدید فیزیکی، بهجز برخورد اجرام فضایی بزرگ یا حمله نظامی عمدی و وسیع، مقاومت میکند. با این حال، یک طرح اضطراری برای به حداقل رساندن ایمنِ پیامدهای برخورد اجرام فضایی در صورت هشدار زودهنگام وجود دارد.
برای مقابله با سیلابهای کنترلنشده، آکادمی ملی علوم اوکراین برنامهای برای پیشبینی سیلاب تدوین کرد؛ اما دولت اوکراین تا سال ۲۰۱۲ از پذیرش آن خودداری کرد.