زندگی اولیه
مانوئل دئودورو دا فونسکا در ۵ اوت ۱۸۲۷ در آلاگواس برزیل زاده شد. او سومین فرزند خانوادهای با سابقه طولانی در ارتش بود. شهر زادگاهش اکنون به افتخار او «مارشال دئودورو» نامیده میشود. پدرش مانوئل مندس و مادرش روزا ماریا بودند. در دوران امپراتوری، برادر بزرگترش عنوان نخستین بارون آلاگواس را دریافت کرد. فونسکا نیز راه خانواده را پیش گرفت و به ارتش پیوست.
او در سرکوب شورش پرایرا در پرنامبوکو (۱۸۴۸) نقش برجستهای داشت. فونسکا در جنگ پاراگوئه (۱۸۶۴-۱۸۷۰) نیز جنگید و درجه سروانی گرفت. شجاعت و مهارت نظامیاش باعث شد تا در ۱۸۸۴ به درجه سپهبدی و بعداً به درجه کامل مارشالی ارتقا یابد. او با جسارت و سبک مردانهاش به چهرهای ملی بدل شد.
کارنامه سیاسی
فونسکا در مقام فرماندار ریوگرانده دو سول، با روشنفکران جمهوریخواهی چون بنجامین کنستانت و روی باربوزا در کافههای سائوپائولو دیدار میکرد. در ۱۸۸۶، با آگاهی از دستگیری سران جمهوریخواه، به ریودوژانیرو رفت و رهبری جناح ارتشی هوادار لغو بردهداری را بر عهده گرفت.
امپراتور پدرو دوم دههها خواهان لغو بردهداری بود، اما معتقد بود این کار باید بهآهستگی انجام شود تا اقتصاد آسیب نبیند. با این حال، دولت تحت نایبالسلطنگی دخترش ایزابل، در ۱۸۸۸ بردهداری را کاملاً لغو کرد. این اقدام خشم اشرافیت را برانگیخت و زمینهساز کودتای بعدی شد.
فونسکا در ۱۵ نوامبر ۱۸۸۹ کودتای نظامی را رهبری کرد و امپراتور را برانداخت. او رهبر دولت موقت شد و کنگره مؤسسان را برای تدوین قانون اساسی جمهوری تشکیل داد. اما بهزودی با رهبران مدنی جمهوریخواه درگیر شد. انتخاب او به ریاستجمهوری در ۲۵ فوریه ۱۸۹۱ با فشار نظامی بر کنگره و با اختلاف اندک آراء انجام شد.
ریاستجمهوری
دولت فونسکا به دلیل کینههای شخصی و سیاسی میان او و معاونش فلوریانو پیکسوتو با مخالفت شدید کنگره روبهرو شد. در ماههای نخست، وزرایش اختیار تام داشتند. اما فرمانهای خودکامه ریاستجمهوری، مانند واگذاری بندر تورس به یک شرکت خصوصی و فرمان ۵۲۸ که ورود مهاجران آفریقایی را ممنوع میکرد، مقاومت کنگره را تقویت کرد.
سیاستهای ناموفق اقتصادی در دوران حباب «انسیلامنتو» نیز افکار عمومی را علیه او بدتر کرد و حمایت جمهوریخواهان جنوب را از بین برد. بحران زمانی به اوج رسید که فونسکا در ۳ نوامبر ۱۸۹۱ کنگره را منحل کرد و «وضعیت اضطراری» اعلام کرد. گروهی از نمایندگان با حمایت افسران ارشد نیروی دریایی، از جمله دریاسالار کاستودیو، با این تصمیم مخالفت کردند.
فونسکا خود را در آستانه جنگ داخلی یافت. سرانجام در ۲۳ نوامبر ۱۸۹۱، استعفایی بدون خطاب به شخص خاصی امضا کرد و قدرت را به پیکسوتو واگذار نمود.
مرگ
او کمتر از یک سال پس از استعفا، در ۲۳ اوت ۱۸۹۲ در ریودوژانیرو درگذشت. فونسکا مبتلا به حملات خطرناک تنگی نفس بود. پیکر او ابتدا در گورستان خانوادگی کاخو به خاک سپرده شد، اما در ۱۹۳۷ بقایای او به یادبودی در میدان پاریس ریودوژانیرو منتقل گردید.
در فرهنگ عامه
بازیگر برزیلی کاسترو گونزاگا دو بار نقش فونسکا را در مینیسریالهای الغای بردهداری (۱۹۸۸) و جمهوری (۱۹۸۹) ایفا کرده است.