ماده تاریک (رمان بلیک کراوچ)

ماده تاریک؛ رمانی از بلیک کراوچ

رمان ماده تاریک (Dark Matter) اثر نویسنده آمریکایی، بلیک کراوچ، یک دلهره‌آور علمی‌تخیلی است که نخستین بار در ژوئیه ۲۰۱۶ توسط انتشارات کرون در آمریکا به چاپ رسید. داستان درباره فیزیکدانی است که ربوده می‌شود و به جهانی موازی فرستاده می‌شود؛ جهانی که به خاطر تصمیمی متفاوت در پانزده سال پیش، نسخه دیگری از زندگی او را رقم زده است. این کتاب بر اساس «تفسیر جهان‌های متعدد» در مکانیک کوانتوم نوشته شده؛ نظریه‌ای که می‌گوید هر نتیجه محتمل برای هر رویداد، جهانی جدید و موازی با جهان ما می‌آفریند.

رمان ماده تاریک نقدهای متفاوتی از سوی منتقدان دریافت کرد و نامزد جایزه فناوری جهان در سال ۲۰۱۶ شد. این کتاب در اوت ۲۰۱۶ توسط کوری فن بری به هلندی ترجمه شد. همچنین ترجمه آلمانی آن با نام Dark Matter: Der Zeitenläufer به قلم کلاوس بر و توسط انتشارات گلدمان در مارس ۲۰۱۷ منتشر گردید.

خلاصه داستان

جیسون دسن، فیزیکدان سابق مکانیک کوانتوم، اکنون استاد کالج است و در شیکاگو همراه همسرش دانیلا و پسرشان چارلی زندگی می‌کند. روزی جیسون ربوده شده و پس از بی‌هوش شدن با دارو، در آزمایشگاهی علمی و بیرون از یک مکعب فلزی از خواب بیدار می‌شود. او متوجه می‌شود که به شیکاگوی موازی رسیده است؛ جایی که پانزده سال پیش به جای ازدواج با دانیلا، مسیر شغلی خود را ادامه داده است. در این جهان، او همان مکعبی را ساخته که امکان سفر میان جهان‌های بی‌شمارِ حاصل از نتایج مختلف رویدادها را فراهم می‌کند.

دانشمندان جیسون را نگه داشته و بازجویی می‌کنند. آن‌ها گمان می‌کنند جیسون همان نسخه دیگر خودش (جیسون۲) است که نخستین نفر به شمار می‌رود و با موفقیت از سفر درون مکعب بازگشته است. جیسون پی می‌برد که رباینده‌اش همان جیسون۲ بوده که برای دیدن زندگیِ از دست‌رفته‌اش به جهان او سفر کرده و جیسون اصلی را به جای خود فرستاده تا بتواند همسر دانیلا باشد.

جیسون برای بازگشت به خانواده‌اش، به همراه آماندا (روان‌درمانگر جیسون۲) فرار کرده و وارد مکعب می‌شوند. از آنجا که با کارکرد دستگاه آشنایی ندارند، به جهان‌های موازی مختلفی منتقل می‌شوند. در نهایت، جیسون به جهان خود می‌رسد اما جیسون۲ را در کنار خانواده‌اش می‌یابد. او دانیلا و چارلی را متقاعد می‌کند که جیسون واقعی همان است و آن‌ها پنهان می‌شوند. جیسون۲ جیسون را پیدا کرده و قصد کشتنش را می‌کند، اما جیسون رقیبش را به شدت مجروح می‌کند. برای فرار از سایر نسخه‌های جیسون که بر اثر تصمیماتش در جهان‌های موازی خلق شده‌اند، او همراه خانواده‌اش به مکعب پناه می‌برد تا زندگی جدیدی در جهانی دیگر آغاز کنند.

پیشینه نگارش

در سال ۲۰۱۴، کراوچ ایده‌های اولیه کتاب را با مارکوس سیکی، نویسنده آمریکایی، در میان گذاشت. آن‌ها جلسات طوفان فکری داشتند و کراوچ پس از چند روز همکاری گفت: «شکل این کتاب از میان مه بیرون آمد.» انتخاب شیکاگو به عنوان محل داستان، هم برای احساسات شخصی بود و هم به خاطر «نشان‌ها، افق شهری و دریاچه‌اش... چیزی در آن بود که با من سخن می‌گفت.» درباره عنوان کتاب، کراوچ توضیح داد که زندگی پر از راز است، اما رازهای پنهان بیشتری در زیر سطح وجود دارد که نمی‌بینیم؛ درست مانند ماده تاریک در جهان.

علاقه کراوچ به مکانیک کوانتوم با خواندن مقاله‌ای در مجله ساینتفیک آمریکن آغاز شد. وقتی آرون دی. اوکانل نشان داد ذرات زیراتمی در حالت برهم‌نهی قرار دارند، کراوچ پرسید: اگر ذرات میکروسکوپی در واقعیت‌های متعدد باشند، پس چرا اشیاء روزمره و انسان‌ها نه؟ اگر دستگاهی انسان را در حالت برهم‌نهی قرار دهد چه می‌شود؟ کراوچ می‌گوید ماده تاریک درباره «ماهیت واقعیت، هویت و این سؤال است که آیا می‌توان به آنچه می‌بینیم اعتماد کرد» است.

واکنش منتقدان

آلیسون فلاد در گاردین، این کتاب را یکی از «پرشتاب‌ترین و نفس‌گیرترین دلهره‌آورهای سال» خواند. او نوشت این کتاب منطقی نیست، اما «با ابورد خودش مغرور و شاد است.» فلاد معتقد است فانتزی «مسیر طی نشده» کراوچ جذاب است و عشق جیسون به خانواده‌اش «تکان‌دهنده و دلنشین» است.

اندرو اوهیر در نیویورک تایمز نوشت که این کتاب ترکیبی از ژانرهای مختلف است: علمی‌تخیلی جهان‌های موازی، دلهره‌آور شمارش معکوس و فانتزی مشابه کتاب‌های نارنیا. او اذعان کرد که با وجود «فیزیک عامه‌پسند»، این کتاب را می‌توان یک‌نشست خواند، اما فضای کمی برای شخصیت‌پردازی و تأمل انتقادی باقی می‌گذارد.

برایان ترویت در یواس‌ای تودی، رمان را «نسخه کابوس‌وار مکانیک کوانتومی از فیلم زندگی شگفت‌انگیز است» نامید. او علم کتاب را «چشم‌اندازباز» دانست، هرچند بخش‌هایی از آن بیش از حد راحت به نظر می‌رسد. پیتر هک نیز معتقد بود برخی عناصر داستانی بیش از حد راحت‌انگارانه هستند، اما این مسئله در «داستان‌های پرکشش» طبیعی است و آن را خواندنی سریع و خوب ارزیابی کرد.

اندرو لیپتک در ورج گفت که کراوچ از تم واقعیت‌های متعدد برای کاوش در هویت استفاده کرده است. هرچند شخصیت‌های فرعی کم‌رنگ هستند، اما داستان همچنان «سفر سرگرم‌کننده‌ای» است. با این حال، چندین منتقد به استفاده کراوچ از پاراگراف‌های تک‌جمله‌ای انتقاد کردند. جیسون شیهان از رادیو ملی عمومی، این عادت را «آزاردهنده، خشم‌آور و در نهایت بی‌حس‌کننده» توصیف کرد.

اقتباس سینمایی و تلویزیونی

در نوامبر ۲۰۱۴، سونی پیکچرز با پیشنهاد ۱.۲۵ میلیون دلاری، حقوق اقتباس ماده تاریک را خرید. این پیشنهاد بر اساس ۱۵۰ صفحه دست‌نویس ناتمام کراوچ ارائه شد. در دسامبر ۲۰۲۰، ساخت سریال تلویزیونی مشترک اپل استودیوز و سونی پیکچرز تلویژن اعلام شد. کراوچ فیلم‌نامه را اقتباس می‌کند و مت تولماچ و دیوید منپیر تهیه‌کننده خواهند بود. این اقتباس در ابتدا فیلم سینمایی در نظر گرفته شده بود اما بعداً به سریال تغییر یافت.

در مارس ۲۰۲۲، اپل تی‌وی پلاس سفارش ساخت سریال ۹ قسمتی را داد و جوئل ادگرتون در نقش جیسون دسن ایفای نقش کرد. ادگرتون تهیه‌کننده اجرایی است و کراوچ به عنوان نویسنده قسمت آزمایشی و شورانر فعالیت می‌کند.