در بسیاری از سنتهای اسلامی و مرتبط با اسلام، عزازیل (به عربی: عزازيل ʿAzāzīl، همچنین شناختهشده به نام حارث) به عنوان نمونه اولیه شیطان در فرهنگ اسلامی معرفی شده است. او که در ابتدا نزدیک به تخت الهی بود، به دلیل گناه کبر، به شیطان تبدیل شد.
در سنت اسلامی، عزازیل معمولاً به عنوان نام اصلی ابلیس، پیش از رانده شدن از بهشت، در نظر گرفته میشود. اگرچه عزازیل بیشتر به عنوان فرشتهای والا ترسیم میشود که پیش از آفرینش جنیان وجود داشت، در برخی گزارشها او ابتدا به عنوان جنی آفریده شده و سپس به رتبه فرشتگان ارتقا یافته است.
عزازیل در تصوف
در تصوف، عزازیل یکی از بدترین وسوسهگران است. این فرشته سقوطکرده شیطانی است که اولیاء را گمراه میکند، اما در برابر پیامبران شکست میخورد.
عزازیل در آثار صوفیانه مانند مثنوی معنوی مولانا، به عنوان نمادی از اهمیت فروتنی و انضباط معرفی شده است.