زندگی و مسیر حرفهای
آریانا راهرا تیکائو (متولد ۱۹۷۱)، خواننده، موسیقیدان و نویسنده نیوزیلندی است. آثار او عمیقاً به واکاوی هویتش به عنوان زنی از قوم کایتاهو میپردازد و اغلب در موسیقیهایش از تائونگا پورورو (سازهای سنتی ماوری) استفاده میکند. نکته قابل توجه، همآهنگسازی او در نخستین کنسرتوی مختص این سازهای سنتی در سال ۲۰۱۵ است. تیکائو تاکنون سه آلبوم انفرادی منتشر کرده و با موسیقیدانان بسیاری همکاری داشته است. او در سال ۲۰۲۰ نیز برنده جایزه لوره بنیاد هنر شد.
تیکائو در کرایستچرچ و در خانوادهای با هفت خواهر و برادر بزرگتر بزرگ شد. او از طریق پدرش اصالت ماوری دارد و ایوی (قبیله) او کایتاهو است. او در دبیرستان لینکلن تحصیل کرد و در نمایشهای مدرسهای به روی صحنه میرفت. در سال ۱۹۹۳، با اخذ مدرک لیسانس در رشته مطالعات ماوری از دانشگاه اوتاگو فارغالتحصیل شد. تیکائو که در ابتدا نامش «لیان» بود، در دهه ۱۹۹۰ نام کوچک خود را بهطور رسمی تغییر داد تا بازگشت به هویت اصیلش به عنوان زن کایتاهو را تثبیت کند.
بخش عمدهای از موسیقی تیکائو، کاوش در هویت زن کایتاهو است. او نواختن تائونگا پورورو را نزد ریچارد نانز و برایان فلینتاف، موسیقیدانانی که پیشگام احیای این سازهای سنتی بودند، آموخت.
حرفه او در سال ۱۹۹۳ به عنوان خواننده در دوئت فولک «پونامو» آغاز شد. نخستین آلبوم انفرادیاش، «وهاه»، در سال ۲۰۰۲ منتشر شد؛ اثری که جشنواره مادری بود و از تجربیات شخصی او به عنوان مادر دو فرزند الهام گرفته بود. تمامی اشعار این آلبوم به زبان ماوری (ته رئو ماوری) سروده شده بودند. پس از آن آلبوم «توئیا» (۲۰۰۸) منتشر شد. سومین آلبوم او، «از غبار تا نور» (۲۰۱۲)، از تصویری متأثرکننده از غبار برخاسته از شهر کرایستچرش پس از زلزله ۲۰۱۱ الهام گرفت. در سال ۲۰۰۸، تیکائو بورسیه ۱۰ هزار دلاری از بنیاد هنرهای خلاق نیوزیلند دریافت کرد تا به عنوان موسیقیدان مقیم در دانشگاه بیرکبک لندن فعالیت کند. او از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰، به عنوان کتابدار پژوهشی بخش ماوری در کتابخانه الکساندر ترنبول ولینگتون کار کرد.
در سال ۲۰۲۰، تیکائو جایزه جیلیان فریدلاندر را دریافت کرد که یکی از جوایز لوره بنیاد هنر نیوزیلند است. در سال ۲۰۲۲، او و فیلیپ براونلی با آهنگسازی «ماناکی»، نامزد دریافت جایزه آهنگسازی معاصر SOUNZ شدند. همچنین در همین سال، مدرک کارشناسی ارشد نویسندگی خلاق را از انستیتو بینالمللی نامههای مدرن دریافت کرد و بورسیه اقامت هنری اورسولا بثل را از دانشگاه کنتربری گرفت که آن را در سال ۲۰۲۳ به اجرا درآورد.
همکاریهای هنری
در سال ۲۰۱۵، تیکائو با همکاری فیلیپ براونلی، نخستین کنسرتوی مختص تائونگا پورورو را با نام «کو ته تاتای وهتو» خلق کرد. براونلی ساختار ارکسترال را آهنگسازی کرد و تیکائو بداههنوازیهایش را با سازهای سنتی به آن افزود. او این اثر را با ارکستر سمفونیک کرایستچرچ، استروما و ارکستر سمفونیک نلسون اجرا کرده بود و قرار بود در آوریل ۲۰۲۰ آن را با ارکستر سمفونیک نیوزیلند به صحنه ببرد که به دلیل همهگیری کرونا لغو شد. در سال ۲۰۱۵، او قطعه «در بهشت» اثر آهنگساز کنت یانگ را با ارکستر فیلارمونیک اوکلند اجرا کرد. در سال ۲۰۱۶ نیز در اجرای قطعه «سرزمین هیچکس» اثر جان پساتاس، همراه با ارکستری از موسیقیدانان سراسر جهان به روی صحنه رفت.
تیکائو همکاری مداومی با طراح رقص و رقصنده لوئیز پوتیکی براینت دارد. براینت موزیکویدیوی آهنگ «توئیا» از تیکائو را کارگردانی کرد که در جشنواره هنر و رسانه تصویربومی در سال ۲۰۰۹ جایزه بهترین موزیکویدیو را گرفت. در سال ۲۰۱۹، تیکائو در تور سراسری نیوزیلند، نمایش رقص «اونپو» را با گروه رقص آتامیرا متعلق به براینت اجرا کرد؛ تیکائو موسیقی این نمایش را با همکاری پدی فری، همسر براینت، آهنگسازی کرد و نقش الهه «هینئاروآروپاری» را ایفا نمود. آنها همچنین در پروژه هنری ویدئویی «صدای باران» درباره تغییرات اقلیمی همکاری کردند که بخشی از جشنواره رنگهای ۲۰۲۱ در واناکا بود.
در سال ۲۰۱۹، تیکائو با کارل استیون برای ساخت موسیقی مستندی به نام «احمقها و رویاپردازان» درباره ذخیرهگاه هینوای همکاری کرد. موسیقی این مستند به عنوان کمپین جمعآوری کمک مالی آنلاین برای ذخیرهگاه منتشر شد. در سال ۲۰۲۱، تیکائو و آل فریزر، دیگر نوازنده تائونگا پورورو، آلبوم «نائو مای ئه کا هوا» را عرضه کردند.
تیکائو به همراه روبی سولی، آل فریزر و فیل بانیف، عضو کوارتت موسیقی «تاراروا» است. آلبوم آنها با نام «مردانی پرنده» در سال ۲۰۲۱ منتشر شد. او همچنین بخشی از گروه موسیقی زنان «مائیانگینوی» است که با حضور سولی، ته کاهوررموا تائوماتا و خالیمئاری ماتروا تشکیل شده. آنها اثر «آتاهو» را در جشنواره هنر اوکلند ۲۰۲۳ با ارکستر فیلارمونیک اوکلند به اجرا درآوردند.
در سال ۲۰۲۲، تیکائو با راس کالمن (همسرش که نویسنده، ویراستار و مترجم است)، مت کالمن (پسرعموی راس، عکاس، نویسنده و روزنامهنگار پیشین) و هنرمند تتو کریستین هاروی همکاری کرد. حاصل این همکاری، انتشار کتاب «موکوروا» بود. این کتاب روایتی از مسیر تیکائو برای کسب تتوی سنتی چانهاش (موکو کائوائه) است و شامل متنی از خود تیکائو، ترجمهای به زبان ماوری از سوی راس و عکسهایی از مت است.