آگادیر (جمع: ایگودار یا ایگیدار) انبارهای غله محصور و مشترکی هستند که در منطقه مغرب، به ویژه در مراکش، تونس و الجزایر یافت میشوند. این سازهها معمولاً در مناطق کوهستانی و مرتفع ساخته میشدند تا از مزارع و دامهای اطراف در برابر دشمنان محافظت کنند.
در مراکش، آگادیرها بیشتر در مناطق کوههای اطلس بالا، کوههای آنتیاطلس و دره درعه دیده میشوند. برخی از این سازهها قدمت خود را به قرن دهم میلادی بازمیگردانند. در تونس جنوبی، این انبارها به نام قصبه یا غرفه شناخته میشوند. در الجزایر، آگادیرها در گذشته در کوههای اورس رایج بودند و به نام گالعا شناخته میشدند، اما تا اواخر قرن بیستم در حال ناپدید شدن بودند.
نام و ریشهشناسی
کلمه آگادیر از زبان بربری گرفته شده و به معنای «دیوار»، «محوطه» یا به صورت استعاره «دژ» است. این واژه در نام مکانهای شمال آفریقا مانند شهر آگادیر در مراکش و شهرهای کادیز و گدرا نیز دیده میشود. همچنین، کلمه المخزن در عربی به معنای انبار است و برای اشاره به دستگاه حکومتی مراکش نیز استفاده میشود.
ساختار و کاربری
آگادیرها معمولاً از یک انبار غله و یک دژ تشکیل شدهاند. در مراکش، این سازهها از خشت یا سنگ خشک ساخته میشدند. برخی از آگادیرهای بزرگ سنگی دارای چندین طبقه هستند که در امتداد کوچههای باریک داخلی قرار گرفتهاند. هر طبقه از ردیفی از اتاقهای کوچک تشکیل شده که اتاقهای بالایی از طریق سنگهای بیرونزده در نما قابل دسترسی هستند. در منطقه اطلس بالا، سازههای خشتی رایجترند و طراحی آنها شبیه به خانههای سنتی منطقه است.
در تونس جنوبی، سازههای چندطبقهای به نام غرفه وجود دارند که اتاقهای کوچک آنها روی هم تا چهار طبقه انبار شدهاند و ورودیهای آنها به یک حیاط داخلی باز میشود. علاوه بر غلات، اقوام بربر از این سازهها برای نگهداری اموال باارزش مانند اسناد، پول، جواهرات، لباس و حتی مهمات استفاده میکردند. به طور سنتی، نگهبانانی برای تأمین امنیت این مکانها مستقر میشدند.