چنگ، هارپی سنتی است که ریشه در ایران و ترکیه عثمانی دارد. این ساز تا آخرین فصل قرن هفدهم میلادی در دربار عثمانی محبوبیت زیادی داشت. چنگ از خانواده هارپهای باز است و به دو دسته هارپهای کمانی و هارپهای چهارگوش تقسیم میشود. چنگ در دسته هارپهای چهارگوش قرار میگیرد.
تاریخچه
اولین شواهد از هارپهای چهارگوش به ۶۰۰۰ سال پیش در خاورمیانه بازمیگردد. چنگ عثمانی ریشه در چنگ ایرانی دارد، اما در استانبول ویژگیهای خاصی به آن افزوده شد. نسخههای مینیاتوری و آثار ادبی مانند چنگنامه احمد دایی، چنگ را به عنوان سازی ویژه در موسیقی عثمانی معرفی میکنند.
چنگ در دو اندازه ساخته میشد: کوچک چنگی (برای نواختن در داخل خانه) و آچیک هوا چنگی (برای نواختن در فضای باز). مینیاتورهای عثمانی نشان میدهند که چنگ توسط هر دو جنس مرد و زن نواخته میشد و بیشتر در مجالس شعر و ادب استفاده میشد.
سازهای مشابه
چنگی، سازی سنتی گرجی است که تنها در منطقه سووانیتی حفظ شده است. این ساز ۶ یا ۷ سیم دارد و عمدتاً توسط زنان برای همراهی آوازهای انفرادی استفاده میشود. آيومآ، هارپ مثلثی آبخازی، و دواداستانون، هارپ أوستیایی، از دیگر سازهای مشابه هستند.
احیای معاصر
در اواخر قرن بیستم، سازندگان و نوازندگان تلاش کردند چنگ را احیا کنند. فیكرت كاراكايا، نوازنده كمنچه، چنگی را بر اساس توصیفات چنگنامه و مینیاتورهای قرن پانزدهم و شانزدهم ساخت. امروزه نوازندگانی مانند شیرین پانكاروغلو در ترکیه و رابرت لاباره در آمریکا به نواختن و ضبط موسیقی با چنگ میپردازند.