کارتونهایی که جهان را تکان داد
کتاب کارتونهایی که جهان را تکان داد اثر ییت کلاوسن، استاد دانشگاه برندیس، روایتی تحلیلی از جنجال کاریکاتورهای پیامبر اسلام در روزنامه یولاندز-پوستن است. کلاوسن استدلال میکند که این بحران را ذینفعانِ هر دو طرف عمداً شعلهور کردند و دیدگاه مبنی بر اینکه ماجرا صرفاً برآمده از سوءتفاهم فرهنگی درباره تصویرسازی از پیامبر اسلام است را رد میکند. خود این کتاب پیش از انتشار، جنجالهای زیادی به پا کرد؛ چرا که انتشارات دانشگاه ییل تمامی تصاویر آن را، از جمله همان کاریکاتورهای جنجالی و سایر تصاویر تاریخی پیامبر اسلام، حذف کرد.
تاریخچه انتشار
انتشار این کتاب برای نوامبر ۲۰۰۹ به وسیله انتشارات دانشگاه ییل برنامهریزی شده بود. پیش از چاپ، مسئولان انتشارات تصمیم گرفتند تمامی تصاویر پیامبر اسلام را از کتاب حذف کنند. این تصاویر شامل کاریکاتورهای جنجالی و تعدادی تصویر تاریخی از منابع اسلامی و غیراسلامی بود؛ از جمله یک حکاکی قرن نوزدهمی از گوستاو دوره که پیامبر اسلام را در صحنهای از دوزخ دانته در حال عذاب کشیدن نشان میداد. به گزارش روزنامه ییل دیلی نیوز، این خبر نخستین بار در ۱۳ اوت ۲۰۰۹ توسط نیویورکتایمز منتشر شد.
انتشارات ییل از تصمیم خود دفاع کرد و در بیانیهای اعلام داشت که دانشگاه با مقامات ضدتروریسم، عالیترین مقام مسلمان در سازمان ملل، سفیران کشورهای اسلامی و پژوهشگران مطالعات اسلامی مشورت کرده و «همه آنها ابراز ترس جدی از تحریک خشونت بیشتر داشتهاند».
واکنشها و انتقادها
شیلا بلیر، استاد هنر اسلامی در کالج بوستون و از کارشناسان مشاور انتشارات ییل، به گاردین گفت که قویاً توصیه کرده تصاویر چاپ شوند. او بیان داشت:
انکار اینکه چنین تصاویری ساخته شدهاند، تحریف اسناد تاریخی و تسلیم شدن در برابر دیدگاه سوگیرانه برخی متعصبان مدرن است که نمیپذیرند دیگران در زمانها و مکانهای دیگر، محمد را به شکلهای متفاوتی درک و تصویر کردهاند.
جاناتان لورنس، استاد کالج بوستون نیز گفت که به انتشارات پیشنهاد داد صفحه اصلی روزنامه یولاندز-پوستن را به عنوان سند تاریخی بازتولید کند. او به تایمز گفت: من با انتشارات درباره تصمیم چاپ یا عدم چاپ مشورت کردم و پیشنهاد دادم که صفحه روزنامه را کامل به عنوان سند مستند اپیزود مورد بحث چاپ کنند. او افزود که استاد دیگری نیز مشابه این توصیه را برای چاپ مسئولانه داده است.
کری نلسون، رئیس انجمن اساتید دانشگاههای آمریکا، در بیانیهای این تصمیم را نوعی سانسور پیش از انتشار توصیف کرد. او پرسید:
چه چیزی مانع از آن میشود که ناشران کلمات نویسنده را سرکوب کنند اگر به نظر برسد که ممکن است فاندامنتالیستهای مذهبی یا گروههای تهدیدکننده به خشونت را برنجاند؟ ما این تصمیم و پیامدهای احتمالی آن را محکوم میکنیم.نلسون انتشارات ییل را متهم کرد که به «خواستههای پیشبینیشده تروریستها» تن داده است.
به گزارش مجله بوکسلر، انتشارات ییل به دلیل سانسور تصاویر تحت انتقاد شدید قرار گرفته است.
مواضع مخالف و چالش آزادی بیان
کریستوفر هیچنز هم با تصمیم حذف کاریکاتورها و هم با اظهارات جان دوناتیچ، مدیر انتشارات ییل، مخالفت کرد. دوناتیچ به نیویورکتایمز گفته بود که هرگز از جنجال نترسیده، اما «وقتی پای خون ریختن در میان باشد، شکی نیست». هیچنز این استدلال را به استدلال کسانی تشبیه کرد که معتقدند زنانی که حجاب نمیپوشند، متجاوزان یا آزاردهندگان را «تحریک» کردهاند و اکنون ییل این «منطق» را پذیرفته است. او نتیجه گرفت:
چه باعث شرمساری است که پردیس دانشگاه نیتن هیل پیشاپیش پرچم سفید برافراشته و سپس با زبانتزدگی، گناه خونِ قاتلان و ستمگران احتمالی را بر دوش خود گرفته است.
پروفسور کلاوسن در واکنش به این سانسور گفت: کتاب من یک اثر آکادمیک با پانویسهای علمی است و این ایده که بتواند جنگ داخلی در نیجریه را برانگیزد، مضحک است. او افزود که کتابش اکنون بخشی از «نبرد بر سر محدودیتهای آزادی بیان» شده است.
انتشار تصاویر سانسورشده
در نوامبر ۲۰۰۹، انتشارات ولتر تمامی تصاویر حذفشده توسط ییل را در کتابی به نام محمد: تصاویر «ممنوعه» به قلم پروفسور گری هال از دانشگاه دوک منتشر کرد. به گفته هال، این انتشار جدید «یک کتاب تصویری – یا بریدهای برای نسخه سانسورشده کتاب کلاوسن است.»