معرفی مرغ مگسخوار خالدار
مرغ مگسخوار خالدار (Adelomyia melanogenys) تنها گونه از سرده Adelomyia است. زیستگاه این پرنده، جنگلهای ابری کوهستانی نوحارگانی در ارتفاعات ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ متری است و پراکندگی آن محدود به رشتهکوه آند در کشورهای آرژانتین، بولیوی، پرو، اکوادور، کلمبیا و ونزوئلا میشود. همچنین در برخی جنگلهای کوهستانی ایزوله غرب اکوادور و ونزوئلا نیز یافت میشود.
در اکوادور، این پرنده هم در دامنههای شرقی و هم غربی آند پراکنده است و محدوده ارتفاعی گستردهای از جنگلهای نیمهگرمسیری (۱۴۰۰ متر) تا جنگلهای ابری (۳۰۰۰ متر) را اشغال میکند. افزون بر این، یک جمعیت منزوی در جنگلهای همیشهسبز کوهستانی ساحلی (در ارتفاع ۶۰۰ متری) رشتهکوه چونگون-کولونچه سکونت دارد که حدود ۱۳۰ کیلومتر با آند فاصله دارد.
ویژگیهای ظاهری
این گونه تکریخت است؛ یعنی نر و ماده ظاهری کاملاً مشابه دارند و از هم تمایزی ندارند. طول بدن پرندگان بالغ از نوک منقار تا انتهای دم حدود ۸ سانتیمتر (۳ اینچ) است. پرهای بخش بالایی بدن به رنگ سبز و برنزی براق است. زیر بدن رنگ پریدهای دارد که با خالهای سبز و برنزی پوشیده شده است. این پرنده زیر چشم خود تکهای سیاه و بالای آن نوار سفیدرنگی دارد.
طبقهبندی و سیستماتیک
با وجود اینکه مرغ مگسخوار خالدار تنها گونه سرده خود است، شواهد نشان میدهد جمعیتهای دو طرف رشتهکوه آند، بهویژه به دلیل پراکندگی جغرافیایی و بومشناختی گسترده، از نظر ژنتیکی متمایزند. ارتباط این گونه با سایر مرغهای مگسخوار هنوز نامشخص است و نیازمند مطالعات بیشتری است.
بر اساس رنگ پرها و جغرافیای زیستی، هشت زیرگونه برای آن معرفی شده است. با این حال، مطالعات اخیر بر پایه دادههای مولکولی، ریختشناختی و بومشناختی، شش تبارشاخ تکنیا را شناسایی کرده که مرزهای پراکندگی آنها با موانع جغرافیایی مشخصشده همخوانی دارد و با مرزهای زیرگونههای فعلی تطابق ندارد. میزان واگرایی توالی ژنتیکی میان تبارگروهها بین ۵.۸ تا ۸.۲ درصد متغیر است؛ این موضوع نشان میدهد انزوای جغرافیایی میتواند در مقیاسهای بسیار متفاوت تأثیرگذار باشد. ویژگیهای ریختشناختی این پرنده بیشتر به ناهمگنی محیطی وابسته است تا موانع و انزوای جغرافیایی.
رفتار
مرغ مگسخوار خالدار گونهای منزوی است. این پرنده نه در گله زندگی میکند و نه به صورت دستهجمعی مهاجرت میکند؛ همچنین پیوند جفتی ندارد و در نتیجه عمدتاً ساکن و یکجا است. با این وجود، پس از پایان فصل زادوولد، ممکن است پرندگان به ارتفاعات پایینتر بروند.
زادوولد
نرها هیچ نقشی در ساخت لانه یا نگهداری از جوجهها ندارند و پس از جفتگیری، ماده را ترک میکنند. هر دو جنس ممکن است با چند شریک جفتگیری کنند.
مادهها وظیفه خواباندن تخمها و تغذیه جوجهها را بر عهده دارند. هر دوره تخمگذاری شامل دو تخم سفیدرنگ با ابعاد تقریبی ۱۲.۴ در ۸.۷ میلیمتر و ۱۲.۶ در ۸.۶ میلیمتر است. دوره خواباندن تخم حدود ۱۷ تا ۲۰ روز طول میکشد. این گونه در زمان خواباندن تخم، مدت کمتری را نسبت به اکثر مرغهای مگسخوار در لانه سپری میکند. برای جاخلاص شدن از رقابت، این پرندگان اغلب چند کیلومتر پرواز میکنند که باعث مراجعه کمتر به لانه میشود.
پس از بیرون آمدن جوجهها، پرنده بالغ به خواباندن آنها برای ۷ تا ۸ روز ادامه میدهد. پس از این دوره و تا زمان پرواز جوجهها، پرنده بالغ دیگر وارد لانه نمیشود و در نزدیکی آن مینشیند تا احتمالاً شکارچیان را زیر نظر داشته باشد. این رفتار کمی عجیب است، چون نشستن بیرون لانه ممکن است مکان آن را به شکارچیان لو بدهد.
لانهسازی در این گونه تمام سال انجام میشود. لانه به شکل یک فنجان حجیم از خزه و تار عنکبوت ساخته شده و با الیاف گیاهی پوشیده میشود. ساخت لانه معمولاً بر تنههای پوشیده از خزه، بر لبههای صخرهای یا در دهانه غارها و در ارتفاع ۱ تا ۳ متری از زمین مشاهده شده است.
تغذیه
این گونه حتی در کنار درختان گلدار با سایر پرندگان تغذیه نمیکند. مرغ مگسخوار خالدار از شهد گلها، اغلب در نزدیکی سطح زمین، تغذیه میکند؛ چه از گلهای با لوله کوتاه و چه از سوراخهای پایین گلهای لولهای بلند. مانند سایر مرغهای مگسخوار، این پرنده احتمالاً برای تامین مواد مغذی بیشتر، حشرات را نیز میخورد. همچنین ممکن است حشرات کوچکی را که روی لانه یا درون آن گرفتار شدهاند، جمعآوری کند.
وضعیت حفاظتی
این گونه در فهرست جهانی تهدیدها قرار ندارد (کمترین نگرانی). این پرنده در ارتفاعات متوسط آند بسیار رایج است؛ بهطوریکه در آند بالای شهر کالی در کلمبیا، تراکم جمعیت آن به ۱۰ تا ۱۲ جفت در هر کیلومتر مربع میرسد.