شادا (دکتر هو)
شادا داستانی از سریال تلویزیونی علمیتخیلی بریتانیایی دکتر هو است. داگلاس آدامز، ویراستار فیلمنامه سریال، این داستان را نوشت و قرار بود پایانی بر فصل هفدهم (فصل ۱۹۷۹-۱۹۸۰) باشد؛ اما بهدلیل اعتصاب کارکنان بیبیسی در زمان ضبط استودیویی، کار هرگز بهطور کامل به پایان نرسید. تولید این داستان شش قسمتی (هر قسمت ۲۵ دقیقه) در سال ۱۹۷۹ آغاز شد. بعداً برنامهها تغییر کرد و قرار شد داستان در چهار قسمت پخش شود، اما در نهایت هیچکدام از این قالبها محقق نشد.
بیبیسی در سال ۲۰۱۷ نسخه کاملشدهای از شادا را منتشر کرد. دیالوگهای از دسترفته با حضور بازیگران اصلی و با همان تجهیزات صوتی فیلمبرداری اولیه ضبط شد. تیمی که بازسازی سریال ۱۹۶۶ قدرت دالکها را بر عهده داشت، پویانمایی این نسخه را ساخت. این نسخه در سال ۲۰۱۷ روی دیویدی و بلوری عرضه شد و نهایتاً در سال ۲۰۱۸ با نام «قسمت گمشده» بهجای شادا، بهصورت فیلم تلویزیونی پخش گردید.
نسخه جدیدی با پویانمایی ارتقایافته و در قالب شش قسمت، در ۲۰ دسامبر ۲۰۲۱ بهعنوان بخشی از مجموعه بلوری فصل ۱۷ روانه بازار شد.
تلاشهای پیشین برای ارائه این داستان شامل بازسازی روایتشده برای ویدیوی بیبیسی، نمایش رادیویی بازسازیشده توسط بیگ فینیش پروداکشنز (که با تصاویر فلش ساده در وبسایت بیبیسی هم همراه بود) و رمانی از گرت رابرتز بر اساس فیلمنامههای نهایی با تغییرات خود نویسنده میشود.
خلاصه داستان
دکتر چهارم به سیگنال درخواست کمک پروفسور کرونوتیس، یک ارباب زمان که خود را استاد کالج سد در کمبریج جا زده، پاسخ میدهد. او کتابی از گیلفری را به دانشجویش کریس پارسونز قرض داده بود. دکتر کتاب را بازیابی میکند، اما کرونوتیس پس از آنکه کره مغزش توسط گوی دانشمندی دیوانه به نام اسکاگرا استخراج میشود، میمیرد. او پیش از مرگ به رومانا، کیناین و پارسونز درباره اسکاگرا و شادا هشدار میدهد. دکتر سفینه نامرئی اسکاگرا را پیدا میکند، اما همراهانش اسیر میشوند. اسکاگرا با گوی خود مغز دکتر را برای رمزگشایی کتاب استخراج میکند و رومانا را با تاردیس به سفینه حامل و موجودات کرگش میبرد. دکتر از این آزمون جان سالم به در میبرد و رایانه سفینه را وادار میکند کریس و کیناین را آزاد کند و آنها را به ایستگاه فضایی اسکاگرا ببرد. گروه همکاران رهاشده اسکاگرا را پیدا میکند و میفهمد او به دنبال ارباب زمانی به نام سالیاوین است.
در زمین، کلر کایتلی بهطور تصادفی کرونوتیس را احیا میکند. اتاقهای او در واقع تاردیس است و پروفسور توضیح میدهد کتاب کلید سیاره زندان شاداست که سالیاوین در آن نگهداری میشود. کرونوتیس و کلر تاردیس را تعمیر میکنند تا به سفینه حامل اسکاگرا بروند و دکتر و کریس را پس از آنکه اسکاگرا کتاب را رمزگشایی کرد، نجات میدهند. اسکاگرا قصد دارد مغز سالیاوین را جذب کند و با دورکاری ذهنی، تمام موجودات زنده را در یک ذهن جهانی واحد متحد کند.
گروه به شادا میرسد و اسکاگرا زندانیان را آزاد میکند. مشخص میشود کرونوتیس همان سالیاوین است. اسکاگرا مغز او را استخراج کرده و زندانیان و کریس را به بردگی خود درمیآورد. دکتر که یادآوری میکند کپی مغز او در ذهن جهانی وجود دارد، کلاه دورسازی میسازد و کنترل را از اسکاگرا میگیرد و موجودات کرگش نابود میشوند. اسکاگرا در سفینه خود زندانی میشود و دکتر زندانیان را به شادا بازمیگرداند و با کرونوتیس خداحافظی میکند.
تولید
در ابتدا، داگلاس آدامز ایده کاملاً متفاوتی برای پایان شش قسمتی فصل داشت که شامل بازنشستگی دکتر از ماجراجویی بود. با مخالفت تهیهکننده گراهام ویلیامز مواجه شد، اما آدامز از نوشتن جایگزین خودداری کرد و امید داشت فشار زمان ویلیامز را مجبور به پذیرش ایدهاش کند. با این حال، ویلیامز آدامز را وادار کرد داستان جدیدی در لحظه آخر بسازد که همان شادا شد.
ویلیامز قصد داشت داستان را به بحثی درباره مجازات اعدام تبدیل کند؛ اینکه تمدنی مانند اربابان زمان چگونه با این مسئله و زندانیانشان برخورد میکند.
برنامهریزی اولیه شامل شش قسمت ۲۵ دقیقهای بود. فیلمبرداری در کمبریج و اولین جلسه استودیویی بهموقع انجام شد، اما دومین مرحله ضبط با اعتصاب طولانیمدت تکنسینهای بیبیسی لغو شد. اعتصاب تا زمان تمرینات مرحله سوم تمام شد، اما زمان استودیویی به برنامههای با اولویت بالاتر کریسمس اختصاص یافت و داستان ناتمام ماند.
پس از رفتن ویلیامز، تهیهکننده جدید جان نیتانترنر تلاش کرد داستان را دوباره آغاز کند، اما این اتفاق نیفتاد و تولید در ژوئن ۱۹۸۰ رسماً متوقف شد. تخمین زده میشود تنها ۵۰ درصد داستان فیلمبرداری شده باشد.
آدامز پس از توقف تولید، فیلمنامه را چندان ارزشمند نمیدانست و خوشحال بود که در تاریکی بماند. او پیشنهادهای اقتباس را رد کرد و حتی ادعا کرد قرارداد انتشار ۱۹۹۲ را بدون خواندن امضا کرده بود.
در سال ۱۹۸۳، تصاویر شادا در قسمت ویژه «پنج دکتر» استفاده شد. تام بیکر از حضور در این قسمت امتناع کرده بود و داستان برای توجیه حضور او تغییر یافت.
بازسازیها
بازسازی ویاچاس ۱۹۹۲
یک دهه پس از رها شدن داستان، جان نیتانترنر با ساخت جلوههای ویژه، موسیقی و ضبط صحنههای ربطی توسط تام بیکر، داستان را تکمیل کرد. این نسخه در سال ۱۹۹۲ روی ویاچاس منتشر شد. این بازسازی به همراه نسخه ۲۰۰۳ و مستند ۱۹۹۴ در ژانویه ۲۰۱۳ روی دیویدی عرضه شد.
بازسازی پویانمایی ۲۰۱۷
در نوامبر ۲۰۱۷، نسخه کاملشده با دیالوگهای جدید بازیگران اصلی و پویانمایی بخشهای ناتمام منتشر شد. این نسخه در ژوئیه ۲۰۱۸ در آمریکا با عنوان «قسمت گمشده» پخش شد.
بازسازی پویانمایی ۲۰۲۱
فصل ۱۷ دکتر هو در دسامبر ۲۰۲۱ روی بلوری منتشر شد که شامل نسخه جدیدی از شادا با پویانمایی بهتر و در قالب شش قسمت مجزا بود.
سایر اقتباسها
نمایش رادیویی و پویانمایی وب (۲۰۰۳)
در سال ۲۰۰۳، بیگ فینیش پروداکشنز بازسازی شادا را بهعنوان نمایش رادیویی با پل مکگان در نقش دکتر هشتم ساخت که با پویانمایی فلش در وبسایت بیبیسی پخش شد. تام بیکر ابتدا برای نقشآفرینی درخواست شد اما امتناع کرد. بخشهایی از این نسخه برای هماهنگی با تداوم داستان دکتر هو تغییر یافت.
در این نسخه ارجاعاتی به اثر دیگر آدامز، راهنمای مسافران کهکشان، وجود دارد؛ مانند دستگاه نوشیدنیساز «نوتریمت» و تصاویر شخصیتهای کتاب در زندان شادا.
نسخه پویانمایی ایان لوین (۲۰۱۱)
ایان لوین در سال ۲۰۱۰ پروژه غیررسمی را برای تکمیل داستان با پویانمایی و صدای بازیگران اصلی (بهجز تام بیکر) تأمین مالی کرد. این نسخه در اواخر ۲۰۱۱ تکمیل و در اکتبر ۲۰۱۳ در سایتهای تورنت ظاهر شد.
نسخههای چاپی
رمان و کتاب صوتی (۲۰۱۲)
آدامز بخشهایی از داستان را در رمان خود، آژانس کارآگاهی کلنگر دیرک جنتلی، بازاستفاده کرد. او اجازه رمانسازی شادا را نداد، بنابراین این یکی از پنج سریال ناتمام دوران کلاسیک است که رمانسازی نشد. بیبیسی بوکس در مارس ۲۰۱۲ رمانی از گرت رابرتز منتشر کرد که بر اساس فیلمنامهها با تغییرات خود نویسنده بود. کتاب صوتی آن نیز با صدای لالا وارد منتشر شد.
نقد و بررسی
منتقدان نسخه ۱۹۹۲ نظرات متفاوتی داشتند. پاتریک مالکرن در بررسی نسخه ۲۰۱۷ برای رادیو تایمز، داستان را گسترده اما دور از حماسه دانست و رمان رابرتز را جایگزین بهتری معرفی کرد.