زرافه راتشیلد چیست؟
زرافه راتشیلد (Giraffa camelopardalis rothschildi) یکی از زیرگونههای زرافه شمالی است. این حیوان یکی از در خطرترین جمعیتهای زرافه در جهان به شمار میرود؛ به طوری که بر اساس برآوردهای سال ۲۰۱۸، تنها حدود ۱۳۹۹ قله بالغ از آن در طبیعت باقی مانده است.
طبقهبندی و تاریخچه تکاملی
در حال حاضر، اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) تنها یک گونه زرافه با ۹ زیرگونه را به رسمیت میشناسد. نام این زیرگونه از والتر راتشیلد، بنیانگذار موزه ترینگ گرفته شده است. به زرافه راتشیلد، نامهای دیگری مانند زرافه بارینگو (منسوب به منطقه دریاچه بارینگو در کنیا) یا زرافه اوگاندی نیز میگویند. تمامی اعضای این زیرگونه در طبیعت، تنها در مناطق حفاظتشده کنیا و اوگاندا زندگی میکنند.
در سال ۲۰۰۷، پیشنهاد شد که زرافه راتشیلد گونهای جداگانه محسوب شود. سپس در سال ۲۰۱۶، نظر بر این بود که این زیرگونه با زرافه نوبی (که به گونه کامل ارتقا یافته بود) همگونه است؛ اما این طبقهبندی جدید هنوز به طور گسترده پذیرفته نشده است.
ویژگیهای ظاهری
تشخیص زرافه راتشیلد از سایر زیرگونهها بسیار آسان است. مهمترین نشانه آن، رنگ و طرح پوست این حیوان است. در حالی که زرافه شبکهای لکههای تیرهای با مرزهای روشن و سفید دارد، زرافه راتشیلد شباهت بیشتری به زرافه ماسایی دارد. با این تفاوت که رنگ لکههای قهوهای-نارنجی زرافه راتشیلد کمرنگتر و با حاشیههای کمدندانهتر است و خطوط بین لکهها کرمیرنگتر به نظر میرسد. علاوه بر این، پایین پای زرافه راتشیلد هیچ لکهای ندارد؛ گویی که جورابهای سفیدی به پا دارد!
ویژگی متمایز دیگر زرافه راتشیلد که شاید کمتر دیده شود، تعداد شاخکهای سر آن است. این تنها فنوتیپ زرافه است که با ۵ شاخک به دنیا میآید. دو شاخک بزرگتر در بالای سر، مشابه همه زرافههاست. شاخک سوم اغلب در مرکز پیشانی قرار دارد و دو شاخک دیگر پشت هر گوش قرار گرفتهاند. زرافههای راتشیلد بلندقدتر از بسیاری از جمعیتهای دیگر زرافه هستند و وزن آنها میتواند به ۲۵۰۰ پوند (حدود ۱۱۳۰ کیلوگرم) برسد.
جنس نر چند صد پوند از مادهها بزرگتر است و دو شاخک بزرگتر آنها به دلیل درگیریهای فیزیکی معمولاً بدون موست. رنگ لکههای نرها نیز معمولاً تیرهتر از مادههاست، هرچند این ویژگی برای تشخیص جنسیت قطعی نیست.
گفته میشود گوشت زرافه راتشیلد بسیار شیرین است و استخوانهایش نوع خاصی از چربی را در خود جای داده که فرهنگهای سنتی از آن به عنوان ترکیبات دارویی استفاده میکنند.
زیستگاه و پراکندگی
جمعیتهای منزوی زرافههای راتشیلد در ساواناها، مراتع و جنگلهای باز اوگاندا و کنیا زندگی میکنند. احتمال میرود که این زیرگونه در جنوب سودان و شمال شرق جمهوری دموکراتیک کنگو به طور محلی منقرض شده باشد.
بومشناسی و رفتار
زرافههای راتشیلد در هر زمانی از سال میتوانند جفتگیری کنند. دوره بارداری آنها ۱۴ تا ۱۶ ماه است و معمولاً تنها یک گوساله به دنیا میآورند. این حیوانات در گلههای کوچک زندگی میکنند؛ نرها و مادهها (به همراه گوسالههایشان) جدا از هم هستند و تنها برای جفتگیری با هم اختلاط پیدا میکنند. زرافههای راتشیلد تا زمانی که احساس خطر نکنند، نسبت به حیوانات اطرافشان بسیار مدارا میکنند. در مجموع آنها بسیار صلحجو هستند، اما نرها برای جفتگیری با هم میجنگند. از آنجا که این گونه در تمام طول سال قادر به جفتگیری است، این درگیریها نیز بسیار شایع به نظر میرسند.
تهدیدها و حفاظت
از سال ۲۰۱۸، وضعیت حفاظتی زرافه راتشیلد در دسته «آسیبپذیر» (Near Threatened) قرار گرفته است. مکانهای کمی در طبیعت باقی مانده که بتوان زرافه راتشیلد را در آنها مشاهده کرد؛ پارک ملی دریاچه ناکورو در کنیا و پارک ملی آبشار مورچیسون در شمال اوگاندا از جمله این مکانها هستند. دشمنان طبیعی آنها شامل کفتار، شیر، تمساح و پلنگ میشود.
دو زرافه کوتوله با قدی تنها حدود ۲.۵ متر در پارک ملی آبشار مورچیسون مشاهده شدهاند. دانشمندان حدس میزنند که کوتولگی این حیوانات به دلیل کاهش جمعیت و بروز همخونی ایجاد شده است.
همچنین در منطقه حفاظتشده سویزامبو در ناکوروی کنیا، سه زرافه راتشیلد بر اثر برخورد با کابلهای برق فشار ضعیفِ آویزان، دچار برقگرفتگی شدند.
اسارت و تکثیر
برنامههای مختلفی برای تکثیر در اسارت اجرا میشود؛ به ویژه در مرکز زرافه نایروبی کنیا، که هدف آن گسترش تنوع ژنتیکی در جمعیت وحشی زرافه راتشیلد است. تاکنون بیش از ۴۵۰ قله از این زیرگونه در باغوحشهای ثبتشده در سیستم اطلاعات بینالمللی گونهها (ISIS) نگهداری میشوند (این آمار شامل مرکز زرافه نایروبی نمیشود). این موضوع باعث شده زرافه راتشیلد و زرافه شبکهای، رایجترین فنوتیپهای نگهداریشده از گونه زرافه باشند.