پسوودوسفینکس: پروانهای با ویژگیهای شگفتانگیز
پسوودوسفینکس، یک سرده تکگونهای از خانواده پروانههای Sphingidae است که برای نخستین بار در سال ۱۸۵۶ توسط هرمان بورمستر توصیف شد. گونه یگانه آن، پسوودوسفینکس تتریو، در سال ۱۷۷۱ توسط کارل لینه شناسایی شد. این پروانه با نامهای مختلفی مانند پروانه تتریو، پروانه خاکستری غولپیکر، کرم فرنگیپانیان و کرم پلومبیا شناخته میشود.
در جزیره مارتینیک، به دلیل رنگآمیزی خاصش که یادآور لباسها و لوازم راستافاریهاست، به آن کرم راستا میگویند. این گونه بومی مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری آمریکا است و از جنوب و جنوب غربی ایالات متحده تا برزیل گسترش یافته است.
ویژگیهای ظاهری
پروانه بالغ قهوهای رنگ با نوارهای خاکستری و سفید است. بال عقبی آن تیرهتر است و مادهها معمولاً رنگ روشنتری دارند. بدن پروانه دارای نوارهای خاکستری، سفید و سیاه است. طول بالها بین ۱۲٫۷ تا ۱۴ سانتیمتر است و مادهها کمی بزرگتر از نرها هستند.
لارو این پروانه کرمی است که طول آن ممکن است به بیش از ۱۵ سانتیمتر برسد. این کرم سیاه رنگ با نوارهای زرد هشداردهنده و سر نارنجی-قرمز است. در انتهای بدن آن برآمدگی نارنجی با شاخ سیاه حدود ۲ سانتیمتر دیده میشود. پاها نارنجی با لکههای سیاه هستند. شفیره حدود ۷ سانتیمتر طول دارد و ابتدا زرد رنگ است و با سخت شدن به قهوهای تیره تا قرمز قهوهای تغییر رنگ میدهد.
زیستشناسی
این پروانه به گیاهان خانواده Apocynaceae، مانند پلومبیا (P. rubra و P. alba) و ترومپت طلایی (Allamanda cathartica)، وابسته است. پلومبیا به دلیل آلودگی شدید به این کرم، به نام «درخت کرمزده» مشهور شده است.
مادهها تخمها را در خوشههای ۵۰ تا ۱۰۰ تایی میگذارند. لاروها با خوردن گیاه، لاتکس سمی آن را خنثی میکنند. شفیرهسازی در میان برگهای خشک یا زیر خاک انجام میشود. پروانه بالغ از شهد تغذیه میکند و به عنوان گردهافشان اورکیدها مانند Epidendrum ciliare در پورتوریکو شناخته شده است.
سازگاریهای ضد شکار
این کرم به دلیل تغذیه از گیاهان سمی، برای بیشتر شکارچیان نامطبوع است. با این حال، پرنده Crotophaga ani با پاره کردن کرم و اجتناب از دستگاه گوارش آن، از این قاعده مستثنی است. همچنین، کرم با موهای خاردار تحریککننده پوشانده شده که در پوست فرو میروند و باعث ناراحتی میشوند. در صورت دستگیری، کرم گاز میگیرد.
تأثیرات
این گونه ممکن است به گیاهان پلومبیا آسیب برساند و آنها را از برگ خالی کند. هر کرم قادر است روزانه سه برگ بزرگ بخورد و در صورت اتمام برگها، به شاخهها نیز حمله کند. با این حال، معمولاً گیاه را نمیکشد. به دلیل اندازه بزرگ و قابل مشاهده بودن، کنترل آن با چیدن دستی لاروها امکانپذیر است.