منحنی پاسخ فاز (PRC) تغییرات موقتی در دوره تناوب نوسانات را در پاسخ به یک اختلال، به عنوان تابعی از فاز دریافت آن نشان میدهد. این منحنی در زمینههای مختلفی مانند ریتمهای زیستی، از جمله ضربان قلب، ریتمهای شبانهروزی و فعالیت عصبی، کاربرد دارد.
در ریتمهای شبانهروزی
در انسان و حیوانات، سیستم تنظیمکنندهای وجود دارد که رابطه فاز ساعت زیستی داخلی را با تناوب منظم محیط خارجی (معمولاً روز خورشیدی) هماهنگ میکند. در اکثر جانداران، یک رابطه فاز پایدار مطلوب است، اگرچه در برخی موارد فاز مطلوب با فصل تغییر میکند، به ویژه در پستانداران با عادات جفتگیری فصلی.
نور
قرار گرفتن چشمها در معرض نور از حدود دو ساعت قبل از زمان خواب معمول، فاز شبانهروزی را به تأخیر میاندازد و باعث بیدار شدن و خوابیدن دیرتر میشود. این اثر با پیشرفت شب قویتر میشود و به طول موج و روشنایی نور بستگی دارد. اثر نور در محیطهای کمنور (< 3 لوکس) ناچیز است.
ملاتونین
منحنی پاسخ فاز ملاتونین حدود دوازده ساعت با منحنی پاسخ فاز نور اختلاف فاز دارد. در زمان بیدار شدن خودبهخود، ملاتونین خارجی (تجویزشده) اثر تأخیری فاز دارد. این اثر تا حدود هشت ساعت پس از بیدار شدن افزایش مییابد و سپس به طور ناگهانی به اثر تقدم فاز تبدیل میشود.
اثرات تجمعی
مطالعهای در سال 2006 نشان داد که ترکیب نور شدید صبحگاهی و ملاتونین بعدازظهر، هر دو تنظیمشده برای تقدم فاز، باعث جابجایی فاز بیشتری نسبت به نور به تنهایی میشود.