زبان تاریخی کلونی: گویش باستانی شهر کلن

زبان تاریخی کلونی چیست؟

زبان تاریخی کلونی یا کلونی باستان (به آلمانی: Altkölnisch)، زبان گفتاری و نوشتاری شهر کلن آلمان از قرن دوازدهم تا هجدهم میلادی بود؛ پیش از آنکه زبان کلونی مدرن شکل بگیرد. این دسته‌بندی عمدتاً بر پژوهش‌ها و انتشارات دکتر آدام ورده (۱۸۷۵-۱۹۶۰)، زبان‌شناس دانشگاه کلن استوار است. او علاوه بر این، فرهنگ‌لغت زبان کلونی مدرن را نیز تدوین کرد که تا امروز تجدید چاپ می‌شود.

تاریخچه پیدایش

از نیمه دوم قرن پنجم میلادی، شهر کلن پس از نزدیک به ۵۰۰ سال حکومت رومیان، زیر سلطه فرانک‌ها درآمد. فرانک‌ها زبان خود را با خود آوردند که به‌تدریج جایگزین لاتین شد و به زبان رایج مردم این دیار تبدیل گردید. زبان کلونی باستان پس از قرن دوازدهم شکل گرفت و از درآمیختن گویش‌های کهن ریپواری و فرانکنی پایین با آلمانی علیای باستان پدید آمد.

فرانکنی باستان به گویش‌های بسیار متنوعی تکامل یافت؛ از جمله برخی شاخه‌های آلمانی علیای باستان (و پس از آن‌ها آلمانی علیای میانه و نوین) و فرانکنی پایین باستان. از این رو، زبان کلونی باستان در دوران قرون وسطی، عمیقاً تحت تأثیر آلمانی علیا قرار گرفت.

فراتر از یک گویش ساده

کلونی باستان صرفاً یک گویش محلی نبود. این زبان، زبان رسمی انتخاب‌نشین کلن به شمار می‌رفت و مقامات مذهبی و غیرمذهبی، و همچنین مردم شهر و حومه آن، روزانه با آن سخن می‌گفتند و می‌نوشتند. به همین دلیل، این زبان با تنوعی غنی از کاربردهای روزمره، به‌خوبی از دل قرون وسطی تا دوران مدرن حفظ شد. آثار ادبی معاصر به این زبان نوشته و بعدها چاپ می‌شدند؛ به‌طوری که از نیمه اول قرن شانزدهم، حتی منابع ادبی عادی نیز به این زبان یافت می‌شوند.

دوران گذار و افول

در طول قرن شانزدهم، نفوذ زبان آلمانی علیای نوین در کلن و کرانه‌های رود راین افزایش یافت و شیوه نگارش صومعه‌ها، مقامات حاکم و چاپخانه‌ها را دگرگون کرد. با این حال، این تغییرات زبان گفتاری شهروندان عادی را تحت تأثیر قرار نداد. اسناد نوشتاری قرن هجدهم این موضوع را به‌خوبی نشان می‌دهند؛ زمانی که زبان کلونی دوباره در ادبیات زنده شد و تحول کلونی باستان به کلونی مدرن را، دست‌کم در شکل گفتاری‌اش، نمایان ساخت.

به‌سوی پایان قرن شانزدهم، چاپخانه‌ها و دفاتر اداری، خط فرانکنی پایین را رها کردند و سیستم نگارشی نوین آلمانی علیا را پذیرفتند. از آن زمان به بعد، زبان گفتاری و نوشتاری در کلن از هم جدا شد و اسناد مکتوب به زبان کلونی باستان، رو به کمیابی رفتند.