اولین خط لوله آب چشمه کوهستانی وین: شاهکار مهندسی و تامین آب سالم

اولین خط لوله آب چشمه کوهستانی وین: شاهکار مهندسی و تامین آب سالم

اولین خط لوله آب چشمه کوهستانی وین (I. Wiener Hochquellenwasserleitung) بخش حیاتی تامین آب شهر وین و اولین منبع آب آشامیدنی سالم برای این کلان‌شهر بود. این خط لوله 95 کیلومتری پس از چهار سال عملیات ساخت و ساز، در 24 اکتبر 1873 افتتاح شد. امروزه، این خط لوله سالانه 62 میلیون متر مکعب آب را تامین می‌کند که 53 درصد از کل آب مصرفی وین در سال 2007 را شامل می‌شود. آب این خط لوله از چشمه‌های مرتفع در مناطق راکس (Rax) و اشنی‌برگ (Schneeberg) در جنوب اتریش سفلی و اشتایرمارک تامین می‌شود.

تاریخچه

آغاز تا 1910: ضرورت تامین آب سالم

در گذشته، تامین آب شهر وین عمدتاً از طریق چاه‌های خصوصی صورت می‌گرفت. با عدم وجود سیستم فاضلاب کارآمد، کیفیت آب‌های زیرزمینی به تدریج رو به وخامت گذاشت و منجر به شیوع بیماری‌ها و اپیدمی‌های متعدد شد. اگرچه لوله‌های آب تقویت‌شده ساخته شدند، اما این امکانات عمدتاً در اختیار ثروتمندان و موسسات بزرگ قرار گرفت. بخش عمده‌ای از جمعیت همچنان به شیرهای آب عمومی یا فواره‌های متصل به چاه‌ها متکی بودند.

اولین خط لوله آب که پوشش گسترده‌تری را فراهم کرد، در سال‌های 1803-1804 ساخته شد و آب را از منطقه هتلدورف (Hütteldorf) منتقل می‌کرد. با این حال، رشد سریع وین باعث شد تا این منبع نیز دیگر کافی نباشد. در سال 1836، آبراهه فردیناند امپراتور (Emperor Ferdinand Aqueduct) ساخته شد که آب تصفیه‌شده مصنوعی از کانال دانوب را تامین می‌کرد. در ابتدا کیفیت آب قابل قبول بود، اما به تدریج اثر تصفیه کاهش یافت و خطرات سلامتی دوباره پدیدار شد. همچنین، تقاضا همچنان از عرضه پیشی می‌گرفت.

در اواخر دهه 1850، پروژه‌های متعددی برای هدایت آب از منابع دیگر پیشنهاد شد و مطالعاتی برای محاسبه میزان آب مورد نیاز انجام گرفت. این مطالعات نه تنها آب آشامیدنی، بلکه مصارف صنعتی، آبیاری، شستشوی خیابان‌ها، فواره‌ها و امکانات استحمام را نیز در نظر گرفتند.

جستجو برای منبع آب ایده‌آل

یکی از ملاحظات اصلی این بود که آب باید از ارتفاعات بالا سرچشمه بگیرد تا نیروی جاذبه، به جای پمپ، بتواند آب را منتقل کند. ابتدا رودخانه ترایسن (Traisen) در نظر گرفته شد، اما به دلیل دمای بالای آب در تابستان و نگرانی‌ها در مورد خلوص آن، رد شد. رودخانه‌های پیتن (Pitten)، شوارتسا (Schwarza) و لایتا (Leitha) نیز به دلایل مشابه رد شدند. رودخانه فیشا (Fischa) به دلیل نگرانی از فعالیت شرکت‌هایی که از رودخانه به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کردند و احتمال آلودگی ناشی از کودهای آمونیاکی، کنار گذاشته شد. در نهایت، توجه به منطقه بین راکس، اشنی‌برگ و وورفلاخ (Würflach) معطوف شد.

داده‌های جمع‌آوری شده از این مطالعات توسط اداره برنامه‌ریزی شهری خلاصه شد و در 31 ژوئیه 1861 به شورای شهر ارائه گردید. سپس، در 1 دسامبر 1861، از شرکت‌های مهندسی داخلی و خارجی دعوت شد تا طرح‌ها و پیشنهادهای خود را برای پروژه پیشنهادی ارائه دهند. دوازده پیشنهاد دریافت شد و منابع مختلفی پیشنهاد گردید؛ دو مورد از آن‌ها بر منطقه راکس-اشنی‌برگ تمرکز داشتند.

تشکیل کمیسیون تامین آب

در 21 نوامبر 1862، شورای شهر کمیسیونی دوازده نفره را برای انجام بررسی‌ها و کارهای اداری لازم تشکیل داد. از اعضای این کمیسیون می‌توان به کایتان فلدر (Cajetan Felder) – حشره‌شناس، لودویگ فورستر (Ludwig Förster) – معمار، و آگوست زانگ (August Zang) – ناشر اشاره کرد. ادوارد سوس (Eduard Suess)، زمین‌شناس، پس از مرگ فورستر در سال 1863، به عنوان جایگزین او منصوب شد. در بهار همان سال، کمیسیون بررسی دقیقی از سایت‌ها و پروژه‌های پیشنهادی را آغاز کرد. مطالعات آن‌ها به ارتفاعات بالاتری کشیده شد و سرانجام منطقه هولنتال (Höllental) را که برای اهداف پروژه مناسب تشخیص داده شد، مورد بررسی قرار دادند.

گزارش نهایی «گزارش بررسی‌های کمیسیون تامین آب شورای شهرداری شهر وین» در سال 1864 توسط سوس نوشته و توسط شورا منتشر شد. این گزارش نتیجه گرفت که سه منبع کایزربرونن (Kaiserbrunnen)، اشتایسن‌اشتاین (Stixenstein) و آلتا (Alta) آب با کیفیت بالا را تامین خواهند کرد و با وجود طولانی‌تر بودن مسیر نسبت به مسیر فیشا، به دلیل عدم نیاز به ایستگاه پمپاژ، مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود. این گزارش به گروهی از کارشناسان ارائه و در 6 ژوئیه 1864 تأیید شد. انجمن امپراتوری پزشکان از پیشنهاد نهایی حمایت کرد و در 12 ژوئیه با رای 94 به 2 توسط شورا تصویب شد.

آغاز برنامه‌ریزی دقیق

دست‌اندرکاران برنامه‌ریزی به دو گروه تقسیم شدند. بخش اول مسئولیت منبع خط لوله و مخزن را بر عهده داشت. بخش دوم بر مسیر خط لوله و کارهای درون محدوده شهر وین نظارت می‌کرد. این کار تحت نظارت کارل یونکر (Carl Junker)، مهندس عمران، و کارل گابریل (Karl Gabriel)، مهندس شهر، انجام شد.

طرح‌ها در اواخر اکتبر 1865 تکمیل و در دسامبر در کاخ آگارتن (Palais Augarten) به نمایش عمومی گذاشته شد. هیئت دیگری از کارشناسان طرح‌ها را بررسی کرده و در فوریه 1866 تایید کردند. در 25 مه همان سال، طرح‌ها برای تصویب نهایی به شورای شهر ارائه شد و پس از بحث طولانی، پروژه در 19 ژوئن مجوز اجرا گرفت.

کمیسیون اولیه تامین آب، پس از انجام وظایف محوله، در 3 ژوئیه منحل و با کمیسیونی جدید متشکل از بیست و یک عضو برای نظارت بر ساخت و ساز واقعی جایگزین شد. اکثر اعضای کمیسیون اولیه حفظ شدند.

اولین مجوزهای ساخت در ژوئیه 1868 صادر شد. صاحبان املاک محلی و اپراتورهای کارخانه‌ها در نزدیکی رودخانه شوارتسا اعتراضاتی را مطرح کردند، اما در 22 مارس 1869 توسط وزارت کشور رد شد.

تملک منابع

اشتایسن‌اشتاین (Stixenstein)

منبع اشتایسن‌اشتاین، نزدیک قلعه اشتایسن‌اشتاین در زدیدینگ (Sieding)، متعلق به کنت ارنست کارل فون هویس-شپرینزن‌اشتاین (Count Ernst Karl von Hoyos-Sprinzenstein) بود. شهر وین از 27 ژوئیه 1864 به او اطلاع داده بود که قصد دارد این ملک را با استفاده از حق مالکیت عمومی تملک کند. اگرچه او چندین شرط را مطرح کرد، هیچ‌کدام سنگین نبودند و قرارداد در 11 اوت 1868 توسط دادگاه منطقه‌ای تایید شد. در ازای «اهدای» خود، او در سال 1873 شهروند افتخاری وین شد.

کایزربرونن (Kaiserbrunnen)

در 12 ژوئیه 1864، هیئتی درخواستی برای ملاقات با امپراتور فرانتس یوزف اول (Emperor Franz Joseph I) ارائه کرد تا از او بخواهد منافع خود را در کایزربرونن به شهر وین واگذار کند.

در 1 مه 1865، در مراسم افتتاح رینگ‌اشتراسه (Ringstraße)، امپراتور اعلام کرد که کایزربرونن را به عنوان هدیه به شهر اهدا خواهد کرد. با این حال، وزارت دارایی خواستار غرامت شد و مذاکراتی صورت گرفت. پس از تصمیم‌گیری در 29 نوامبر 1867، یک ملاقات دیگر با امپراتور و سپس مذاکرات بیشتر انجام شد که منجر به امضای قراردادی در 6 مارس 1868 گردید.

ساخت اولین تونل

پس از صدور مجوزهای ساخت، مناقصه‌ها بررسی و قرارداد در 12 اکتبر 1869 به آنتونیو گابریلی (Antonio Gabrielli)، پیمانکار اهل لندن، واگذار شد.

ساخت و ساز رسماً در 21 آوریل 1870 آغاز شد. خود امپراتور اولین بیل خاک را در روزنهوگل (Rosenhügel) برگرداند. در واقع، ساخت و ساز از 6 دسامبر 1869 با انفجار برای تونل در هولنتال شروع شده بود. به دلیل برخی مشکلات اولیه، تاریخ تکمیل پیش‌بینی شده به ژوئیه 1874 موکول شد. گابریلی بخش‌های مختلف پروژه را به پیمانکاران فرعی واگذار کرده بود. کار تونل به فرانتس شلوگل (Franz Schlögl)، معمار اهل وین، سپرده شد که از عهده کار برنیامد و در اوت 1870 از پروژه کنار گذاشته شد.

گابریلی که به دلیل تاخیر در تحویل کالاها از برنامه عقب‌تر افتاده بود، به وزیر جنگ برای کمک در ساخت تونل روی آورد، اما به جای 250 نفری که درخواست کرده بود، تنها 70 نفر از نیروهای مهندسی به او اختصاص یافت. پس از مداخله شهر وین، وزارت جنگ افراد بیشتری را اعزام کرد و آخرین بخش تونل در 8 دسامبر 1872 تکمیل شد.

ساخت و ساز در وین

در 5 آوریل 1870، شورای شهر پیشنهادی از سوی کمیسیون تامین آب را تصویب و سه شرکت را برای تامین لوله‌های مورد نیاز در مناطق شهری تعیین کرد: پرگر آیزن‌ایندوستری-گزلشافت (Prager Eisenindustrie-Gesellschaft) (مستقر در کلادنو)، گامبیره اِت سی (Gambier et Cie.) (از لا لوویر، بلژیک) و نوبرگ-ماریاسلر گِوِرکشافت (Neuberg-Mariazeller Gewerkschaft). با این حال، گامبیره به دلیل جنگ فرانسه و پروس با مشکلاتی در تحویل لوله‌های خود مواجه شد، بنابراین بیشتر قراردادش به کارخانه‌های مجاور در موراویا منتقل شد. بسیاری از لوله‌ها پس از نصب مورد آزمایش قرار گرفتند و استانداردهای لازم را نداشتند، بنابراین ضخامت دیواره لوله‌ها افزایش یافت و طرح کلی برای جلوگیری از فشار بیش از حد آب در مناطق پست بازنگری شد.

به دلیل کمبود آب در سال 1873، از گابریلی خواسته شد تا کار خود را تسریع بخشد تا عرضه آب حداکثر تا اکتبر افزایش یابد. شورای شهر پرداخت ویژه‌ای را برای این منظور تصویب کرد. ساخت و ساز تا اوت تا حد زیادی تکمیل شد. نقطه برجسته مراسم افتتاح در 24 اکتبر 1873، تقدیم یک فواره جت در میدان شوارتسنبرگ (Schwarzenbergplatz) توسط امپراتور بود.

با این حال، کل شبکه لوله‌کشی تا ژوئیه 1874 تکمیل نشد. چاه‌های خصوصی از نظر خطرات احتمالی برای سلامتی مورد بررسی قرار گرفتند و در صورت شناسایی، خانه‌هایی که از آن‌ها استفاده می‌کردند مجبور به اتصال به سیستم جدید و بستن چاه‌های قدیمی شدند. تا سال 1883، 80 درصد خانه‌های وین آب خود را از لوله‌های جدید دریافت می‌کردند. تا سال 1888، این رقم به 91 درصد افزایش یافت. به دلیل افزایش جمعیت، در سال 1896 یک ایستگاه پمپاژ در برایتنزه (Breitensee) اضافه شد. تا سال 1899، یک ایستگاه پمپاژ دیگر در وینربرگ‌اشتراسه (Wienerbergstraße) اضافه شد. در سال‌های 1908 و 1909، شهر دوباره با کمبود مواجه شد و علی‌رغم مخالفت برخی منافع صنعتی، اقدامات موقتی برای اطمینان از تامین آب آشامیدنی کافی تا زمان تکمیل دومین خط لوله آب چشمه کوهستانی وین انجام شد.

1910 تا 1938: دوران پس از افتتاح خط لوله دوم

پس از افتتاح دومین خط لوله در سال 1910، دیگر سرمایه‌گذاری بیشتری در خط لوله اول ضروری به نظر نمی‌رسید.

در 25 ژوئیه 1914، در طول جنگ جهانی اول، هر دو خط لوله با فرمان امپراتوری به شرکت‌های تحت حفاظت دولتی تبدیل شدند. در نتیجه، نظارت بر خطوط که معمولاً توسط کارکنان شهر و داوطلبان انجام می‌شد، به وظیفه لاندشتورم (Landsturm) تبدیل شد.

پس از جنگ، جمعیت وین تقریباً 326,000 نفر کاهش یافت و رکود اقتصادی متعاقب آن، فعالیت‌های اقتصادی را کاهش داد، بنابراین شهر با مازاد آب مواجه شد که به جوامع مجاور مانند کلون‌نویشبورگ (Klosterneuburg)، شوِشات (Schwechat)، برون آم گِبیِرگه (Brunn am Gebirge) و دیگران تحویل داده شد. اما در تابستان‌های 1928 و 1929، منطقه با خشکسالی مواجه شد و بار دیگر نیاز به جستجوی منابع جدید آب احساس شد. یک ایستگاه پمپاژ موقت در ناسباخ (Naßbach)، نزدیک محل تلاقی آن با پرینباخ (Preinbach)، ایجاد شد، اما این آب باید کلرینه می‌شد. آن پمپ در نهایت با یک پمپ برقی در سرچشمه خط لوله جایگزین شد. در سال 1930، بهبودهایی در منبع کایزربرونن از جمله «اتاق اندازه‌گیری» که جریان آب را به دقت اندازه‌گیری می‌کرد، انجام شد.

1938 تا 1945: دوران جنگ جهانی دوم

مصرف آب در وین پس از سال 1939 به شدت افزایش یافت و تنها در اواخر سال 1944 کند شد. تا سال 1942، تقاضا از عرضه پیشی گرفته بود. در صورت از کار افتادن احتمالی یکی از خطوط، ایستگاه‌های آب زیرزمینی و قفل‌هایی در منطقه شهری ساخته شد. اقدامات صرفه‌جویی در مصرف آب، البته، به دلیل جنگ در حال اجرا بود.

در 12 آوریل 1944، حمله‌ای به پایگاه هوایی نزدیک کوتینگ‌برون (Kottingbrunn) خسارات جانبی به خط لوله اول وارد کرد. نتایج حمله در وُلِرسدورف (Wöllersdorf) در ماه مه که خط را در چندین نقطه آسیب رساند، بسیار جدی‌تر بود. بمباران نزدیک وین باعث آسیب به آبراهه شد. تلاش‌های تعمیر موقت، اغلب توسط آتش‌نشانان محلی، انجام شد. در 29 مارس 1945، حمله هوایی توسط هواپیماهای روسی خسارات شدیدی در نوین‌کیرشن (Neunkirchen) وارد کرد. این خسارات تا پس از جنگ بدون تعمیر باقی ماند.

1945 تا امروز: بازسازی و توسعه

دهانه‌های بمب نزدیک نوین‌کیرشن باعث ورود مقادیر زیادی شن و ماسه به سیستم شده و باعث فرسایش لوله‌ها شده بود. پاکسازی و تعمیر چندین سال طول کشید، در طول این مدت کانال باید بسته می‌شد.

اولین پروژه بزرگ پس از راه‌اندازی مجدد خط لوله، ساخت یک مرکز ذخیره آب بزرگ در نوی‌زیدل آم شتاینفلد (Neusiedl am Steinfeld) بود. سنگ بنا در 21 نوامبر 1953 گذاشته شد و مخزن آب چهار محفظه‌ای در 25 آوریل 1959 کاملاً عملیاتی شد. این مخزن ظرفیت 150,000 متر مکعب آب را داشت و در آن زمان بزرگترین در اروپا بود.

چند سال بعد، مشکل دیگری با ساخت بزرگراه زود آوتوبان (Süd Autobahn) (1961-1963) ایجاد شد که چهار بار بین باد وُسلائو (Bad Vöslau) و باد فیشاو (Bad Fischau) از خط لوله اول عبور می‌کرد. اقدامات احتیاطی برای محافظت از خط لوله در برابر اثرات احتمالی حوادث ترافیکی لازم بود.

با احداث اشنی‌الپن‌شتولن (Schneealpenstollen) (تونل برف آلپ) در سال 1968، آب از اشتایرمارک به سیستم خط لوله وارد شد. آن تونل در آن زمان بزرگترین در اروپا بود و عرضه آب را 20 درصد افزایش داد. دو تونل مشابه دیگر، شایبلینگ‌شتولن (Scheiblingstollen) و لارخ‌اشتاین‌شتولن (Lärchsteinstollen) ساخته شده‌اند که آب را از رشته کوه هوخ‌شواب (Hochschwab) می‌آورند.

موزه آبراهه، کایزربرونن

خانه‌ی سابق جنگل‌بان در کایزربرونن از سال 1973 به عنوان موزه مورد استفاده قرار گرفته است. این موزه شامل دو ساختمان با هفت اتاق است که ساخت اولین خط لوله آب چشمه کوهستانی وین را مستند می‌کند. موزه در سال 1998 گسترش یافت و اکنون 950 اثر، چندین نمایشگر اطلاعاتی و ارائه‌های ویدئویی دارد.

منابع

مطالعات بیشتر

• Rudolph Stadler: Die Wasserversorgung der Stadt Wien in ihrer Vergangenheit und Gegenwart – Denkschrift zur Eröffnung der Hochquellen-Wasserleitung im Jahre 1873. Verlag des Wiener Gemeinderates, Wien 1873.
• Vinzenz Anderka: Die Hochquellen-Wasserleitung für Wien. Wien 1873
• Alphons Makowiczka, Oberlieutnant im 2. Genie-Regiment: Die Mitwirkung der k.k. Genie-Truppe beim Baue der Kaiser Franz Josef-Hochquellenleitung. Selbstverlag des k.k. technischen und administrativen Militär-Comité, Wien 1874.
• Carl Mihatsch: Der Bau der Wiener Kaiser Franz Josefs-Hochquellen-Wasserleitung. Selbstverlag des Verfassers, Wien 1881.
• Alexander Swetz: Das Wasserwerk der Stadt Wien in Matzendorf. In: Zeitschrift des Österreichischen Ingenieur- und Architekten- Vereines. 11, 1910, S. 165–174 (Auch Sonderabdruck).
• Technischer Führer durch Wien. Herausgegeben vom Österreichischen Ingenieur- und Architektenverein. Verlag von Gerlach und Wiedling, Wien 1910.
• Alfred Drennig: 100 Jahre 1. Wiener Hochquellenwasserleitung. Festschrift. Herausgegeben vom Magistrat der Stadt Wien Abteilung 31 – Wasserwerke aus Anlaß der 100-Jahr-Feier am 24. Okt. 1973. Jugend und Volk, Wien u. a. 1973.

پیوندها به بیرون

• Wiener Wasserwerke (Magistratsabteilung 31): Offizielle Homepage mit Geschichte der Wiener Wasserversorgung (mit Fotos); retrieved, 1 Märch 2012)
• Stadt Wien: Quellenschutzgebiete – Eine Übersicht; retrieved, 19 Jänuary 2009)
• Stadt Wien: Aktuelle Einzelergebnisse von Trinkwasserüberprüfungen, retrieved, 19 Jänuary 2009)

دسته‌بندی‌ها

• آبراهه‌ها
• آب آشامیدنی
• تامین آب
• مدیریت منابع آب
• تاسیسات 1873 در اتریش