اسپلتیا: گیاهی شگفتانگیز در ارتفاعات آند
اسپلتیا، با نام رایج فرایلخونِس، جنسی از گیاهان دائمی است که به خانواده کاسنیسانان تعلق دارد. این گیاه عمدتاً در کشورهای کلمبیا، ونزوئلا و اکوادور یافت میشود و برای اولین بار در سال ۱۸۰۸ به طور رسمی توصیف شد. نام این جنس گیاه به افتخار خوزه مانوئل دِ ازپلتا، نایبالسلطنه نووا گرانادا، انتخاب شده است.
این گیاهان در ارتفاعات بالا و در اکوسیستمهای پارامو زندگی میکنند. تنه ضخیم و گوشتی آنها با برگهای کرکدار و چیده شده به صورت مارپیچ فشرده، از گیاه در برابر سرما محافظت میکند. گلهای زرد این گیاه شبیه به گلهای مینا هستند. برخی از گونههای اسپلتیا الگوی رشدی خاص دارند.
متأسفانه، گیاه فرایلخون در معرض خطر انقراض قرار دارد. تخریب اکوسیستم پارامو برای کشاورزی، به ویژه کشت سیبزمینی، یکی از اصلیترین دلایل این تهدید است. علاوه بر این، از حدود سال ۲۰۱۰، لاروهای سوسک، پروانهها و قارچهایی که برخی از آنها برای علم ناشناخته هستند، به این گیاهان حمله میکنند. این آفات احتمالاً تحت تأثیر تغییرات آب و هوایی هستند که به گونههای کمارتفاعتر اجازه رشد میدهد.
اسپلتیا به دلیل توانایی خود در جذب بخار آب از ابرهای گذرا و آزادسازی آن از طریق ریشهها به خاک، نقش مهمی در پایداری آب دارد. این فرایند به ایجاد مخازن آب زیرزمینی و دریاچههای مرتفع کمک میکند که در نهایت به تشکیل رودخانهها میانجامد.