شناخت بیماری آنتراکنوز چمن (Colletotrichum cereale)
بیماری آنتراکنوز چمن، که توسط قارچ Colletotrichum cereale ایجاد میشود، یکی از بیماریهای مخرب چمنزارها، بهویژه در زمینهای گلف است. این بیماری میتواند به دو صورت اصلی ظاهر شود: لکهبرگی (foliar blight) و پوسیدگی طوقه (basal rot). برخلاف سایر بیماریهای آنتراکنوز، این قارچ مستقیماً بخش طوقه گیاه را مورد حمله قرار میدهد. این بیماری در سراسر جهان گونههای مختلفی از چمنها را آلوده میکند، اما بیشتر در چمنهای یکساله (annual bluegrass) و چمن بنتگرس خزنده (creeping bentgrass) شایع است.
میزبانها و علائم بیماری
Colletotrichum cereale حداقل سیزده گونه از چمنهای فصل گرم و سرد را که میزبانهای مستعدی هستند، تحت تأثیر قرار میدهد. دو گونه رایجتر که آلوده میشوند، چمن یکساله و بنتگرس خزنده هستند، بهخصوص زمانی که در محیطهای مدیریتشده مانند زمین گلف کشت میشوند. آنتراکنوز زمانی رخ میدهد که قارچ غلاف برگ را آلوده میکند. علائم بیماری شامل:
- تغییر رنگ بافت گیاه به قهوهای یا سیاه.
- ظاهر شدن تیغههای برگ به رنگ نارنجی یا زرد (بدون ایجاد لکه).
- ایجاد لکههای نامنظم و پراکنده در چمنزارها و زمینهای گلف که اندازه آنها میتواند از نواحی کوچک تا مناطق وسیع متغیر باشد.
نشانههای بیماری
نشانههای بیماری شامل ساختارهای تولیدکننده اسپور به نام آکِروولی (acervuli) در مرکز لکههای برگی یا پوشیده شدن برگهای قهوهای/مرده با آکِروولی است. آکِروولیها ساختارهای زایشی هستند که در نهایت اسپورهای غیرجنسی به نام کُنیدیا (conidia) تولید میکنند. شایعترین نشانه قابل انتساب به این بیماری، دستههایی از سِتاهای (setae) سیاه بر روی بافت گیاهی، بهویژه بافت مرده، است. این بیماری زمانی بیشترین آسیب را به میزبان وارد میکند که چمن نازک باشد، تراکم گونههای خاص کم باشد، ارتفاع چمنزنی کوتاه باشد و سطح کوددهی پایین باشد. این قارچ قادر است گونههای چمنی که تعدادشان نسبت به گونههای غالب کمتر است را بهطور انتخابی هدف قرار دهد و همین امر باعث ایجاد ظاهر لکهلکه در محیطهای چمنی ترکیبی میشود.
شرایط محیطی مساعد برای بیماری
قارچ Colletotrichum در سراسر جهان یافت میشود و چمن یکساله را آلوده میکند. این بیماری بیشتر در چمن بنتگرس در مناطق شرقی و جنوب شرقی ایالات متحده شایع است. این بیماری در رطوبت بالا رشد میکند و پس از دورههای بارندگی شدید یا آبیاری بیش از حد ظاهر میشود. بیماری میتواند هم در دماهای خنک و هم در دماهای گرم رخ دهد، که این موضوع آن را به یک مشکل تبدیل میکند زیرا محدوده دمایی ترجیحی مشخصی ندارد. با این حال، مشخص شده است که رایجترین دماهایی که بیماری در آنها وجود دارد، مناطق گرم و مرطوب با دمای حدود 25.5 درجه سانتیگراد (78 درجه فارنهایت) یا بالاتر است. رطوبت عامل اصلی مؤثر بر بیماری است. سایر عواملی که به گسترش بیماری کمک میکنند عبارتند از: فشردگی منطقه ریشه، تجمع لایه مرده (thatch)، کمبود مواد مغذی، ارتفاع کوتاه چمنزنی و هجوم حشرات.
راهکارهای مدیریت بیماری
کنترل زراعی (Cultural Control)
اقدامات زراعی که میتوانند گسترش بیماری را کاهش دهند یا کنترل کنند شامل موارد زیر است:
- هوادهی عمیق (Core aerification)
- برداشت لایه مرده (Dethatching)
- خاکپاشی (Topdressing)
- استفاده از تجهیزات سبک برای جلوگیری از فشردگی خاک (مانند ماشینهای چمنزنی سبک)
- افزایش ارتفاع چمنزنی
- افزایش میزان نیتروژن
- اجتناب از آبیاری در شب
- نظارت بر آبیاری برای جلوگیری از طولانی شدن مدت خیس بودن برگها
این اقدامات باید قبل از ظهور علائم بیماری اجرا شوند، زیرا برخی از آنها باعث ایجاد زخمهایی میشوند که میتوانند گسترش بیماری را افزایش دهند.
کنترل شیمیایی (Chemical Control)
اقدامات مدیریت شیمیایی شامل استفاده از قارچکشها است. انواع مختلفی از قارچکشها از جمله تماسی، نفوذکننده و سیستمیک وجود دارند. هر کدام از اینها قادر به ارائه فعالیت پیشگیرانه و درمانی هستند، اما معمولاً کنترل پیشگیرانه در کنترل بیماری مؤثرتر است. پیشگیرانه به معنای قبل از عفونت و درمانی به معنای پس از مشاهده عفونت است. مشاهده شده است که Colletotrichum cereale در برخی مناطق ایالات متحده مقاومت به برخی از انواع قارچکشها را ایجاد کرده است. انتخاب قارچکش مناسب و زمانبندی کاربرد آن برای اثربخشی علیه بیماری بسیار مهم است.
کنترل بیولوژیکی (Biological Control)
کنترل بیولوژیکی گزینههای محدودی دارد، اگرچه مطالعات هنوز برای یافتن یک رویکرد مؤثر در حال انجام است. مشخص شده است که آبگریزی سطح (surface hydrophobicity) جوانه زنی اسپور را تحریک میکند، بنابراین رویکرد این است که چمنهای یکساله و بنتگرس خزنده با کوتیکول غیرمومی انتخاب شوند تا با جوانه زنی کُنیدیا تداخل ایجاد شود. هیچ رقم مقاوم شناخته شدهای از بنتگرس خزنده یا چمن یکساله وجود ندارد.