ثور-اَبِلاستار: پیشگام پرتابگرهای فضایی
ثور-اَبِلاستار، که با نامهای ثور-اِیبل-استار و ثور-اِپسایلون نیز شناخته میشود، یکی از نخستین سیستمهای پرتابگر یکبار مصرف آمریکایی بود. این سامانه از ترکیب موشک بالستیک قارهپیمای PGM-17 ثور به عنوان مرحله اول و یک مرحله بالایی به نام اَبِلاستار (Ablestar) تشکیل شده بود. ثور-اَبِلاستار عضوی از خانواده موشکهای ثور محسوب میشد و از روی موشک ثور-اِیبل (Thor-Able) توسعه یافته بود.
ویژگیهای کلیدی ثور-اَبِلاستار
مرحله دوم اَبِلاستار، نسخهای بزرگتر از مرحله اِیبل بود که به ثور-اَبِلاستار اجازه میداد تا محمولههای سنگینتری را نسبت به ثور-اِیبل حمل کند. مهمترین نوآوری این مرحله، قابلیت راهاندازی مجدد بود. این ویژگی امکان اجرای مسیر پروازی چندمرحلهای را فراهم میکرد که نه تنها ظرفیت حمل بار را افزایش میداد، بلکه به موشک اجازه میداد تا به مدارهای مختلفی دست یابد. ثور-اَبِلاستار اولین موشکی بود که با چنین قابلیتی توسعه یافت و جالب اینجاست که توسعه این مرحله بالایی تنها هشت ماه به طول انجامید.
نسخهها و پایگاههای پرتاب
دو نسخه از این موشک ساخته شد:
- ثور-اَبِلاستار ۱: مجهز به موشک مرحله اول DM-21 Thor و موتور مرحله دوم AJ-10-104. پرتابهای این نسخه از سکوی LC-17 در کیپ کاناورال انجام میشد.
- ثور-اَبِلاستار ۲: از موشک مرحله اول DSV-2A Thor بهره میبرد و موتور مرحله دوم آن، AJ-10-104D، ارتقا یافته بود. پرتابهای این نسخه از سکوی LC-75-1 در پایگاه نیروی فضایی واندنبرگ (که اکنون با نام SLC-2 شناخته میشود) صورت میگرفت.
تاریخچه پرتابها و چالشها
بین سالهای ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۵، مجموعاً نوزده پرتاب از موشک ثور-اَبِلاستار انجام شد که متأسفانه چهار مورد آن با شکست کامل و یک مورد دیگر با شکست نسبی همراه بود. در پرتاب با شکست نسبی، تنها یکی از دو محموله از مرحله بالایی جدا شد.
شکستهای اولیه و پیامدهای آن
اولین شکست در تاریخ ۱۹ اوت ۱۹۶۰، هنگام پرتاب ماهواره ارتباطی آزمایشی Courier 1A رخ داد. مرحله اول موشک ۳۰ ثانیه زودتر از موعد خاموش شد و توسط افسر ایمنی رنج (Range Safety officer) منهدم گردید. در ۳۰ نوامبر همان سال، پرتاب دیگری که شامل ماهوارهای از سری Transit بود، به شکلی تقریباً مشابه شکست خورد. این حادثه تقریباً به یک حادثه بینالمللی منجر شد، زیرا قطعاتی از موشک ثور در کوبا سقوط کرد و حتی تهدید جنگ به میان آمد. فیدل کاسترو، رهبر کوبا، متعاقباً موتور موشک ثور را به شوروی فروخت و چینیها نیز بردارهای رانش آن را دریافت کردند که به توسعه توانایی موشکهای بالستیک توسط آنها کمک شایانی نمود. برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی، مسیر پرواز پرتابهای بعدی ثور-اَبِلاستار تغییر یافت تا از فراز کوبا عبور نکند.
موفقیتها و مشکلات بعدی
پرتاب ماهواره Transit در ۲۲ فوریه ۱۹۶۱ موفقیتآمیز بود، اما ماهواره همراه آن، Lofti، نتوانست از مرحله دوم جدا شود. در ۲۹ ژوئن ۱۹۶۱، ثور-اَبِلاستار با موفقیت ماهواره Transit-4A را در مدار قرار داد، اما دو ساعت بعد، مرحله اَبِلاستار به دلایل نامعلومی منفجر شد و به صدها قطعه تقسیم شد که در مدار باقی ماندند. این رویداد به عنوان اولین شیء مصنوعی شناخته شدهای که به طور ناخواسته در فضا متلاشی شد، ثبت گردید.
سومین شکست پرتاب در ۲۴ ژانویه ۱۹۶۲ رخ داد؛ زمانی که مرحله دوم، نیروی رانش کافی برای رسیدن به سرعت مداری چند ماهواره را فراهم نکرد. چهارمین و آخرین شکست، در ۱۰ مه ۱۹۶۲ هنگام پرتاب ماهواره ژئودتیک Anna اتفاق افتاد، زمانی که مرحله دوم به طور کامل از اشتعال بازماند.
ثور-اَبِلاستار اولین موشکی بود که قابلیت راهاندازی مجدد در مرحله بالایی را داشت و توسعه آن تنها هشت ماه زمان برد.
جستارهای وابسته
- فهرست پرتابهای ثور و دلتا (۱۹۶۰-۱۹۶۹)
منابع
- خانواده موشکهای ثور
- فضاپیماهایی که در فضا متلاشی شدند