فصل مردان (به عربی: موسم الرجال، تلفظ: ماوسم الرِّجال) فیلمی درام از مفیده تلاتلی است که در سال ۲۰۰۰ به عنوان همکاری سینمای فرانسه و تونس ساخته شد. این فیلم در جشنواره فیلم کن ۲۰۰۰، در بخش نوعی نگاه به نمایش درآمد.
عنوان فیلم به بازهای یکماهه در سال اشاره دارد که شوهران برای دیدار زنان و خانوادههایشان به جزیره جربه بازمیگردند؛ همین غیبت طولانی مردان، بستری برای روایت تنهایی، انتظار و فشارهای پنهان بر زندگی زنان میشود.
خلاصه داستان
عایشه، دختر هجدهسالهای در جربه، با سعید ازدواج میکند؛ مردی که بیشتر سال را برای کار در تونس پایتخت میگذراند. پیش از آنکه عایشه بتواند به او بپیوندد، سعید شرط میگذارد که او باید برایش پسر به دنیا بیاورد. عایشه در جربه، زیر نظر مادرشوهرش و در کنار زنان متأهل دیگری زندگی میکند که شوهرانشان نیز بیشتر سال دور از خانهاند.
عایشه سرانجام پسری به نام عزیز به دنیا میآورد و اجازه پیدا میکند به تونس برود؛ اما عزیز دچار مشکلات رشدی است و به احتمال زیاد در طیف اوتیسم قرار میگیرد. ناتوانی او در برقراری ارتباط، باعث طردش از سوی سعید میشود. سالها بعد، عایشه با عزیز و دو دختر بزرگسالش، مریم و آمنه، دوباره به جربه بازمیگردد.
فیلم میان گذشته و حال در حرکت است: از خاطرههای عایشه و دخترانش در سالهای پیش از تولد عزیز تا لحظههایی در زمان حال، زمانی که عزیز حدوداً هشتساله است و عایشه آماده بازگشت به جربه میشود. پایان فیلم، عایشه و عزیز را در کنار دار قالی نشان میدهد؛ آنها با هم قالیچه و تابلوفرش میبافند و عایشه کارهایش را میفروشد. در همین حال، آمنه تصمیم میگیرد جربه را ترک کند و عایشه و عزیز زندگی مشترکشان را در همان جزیره ادامه میدهند.
بازیگران
- ربیعه بن عبدالله در نقش عایشه
- صباح بوزویطه در نقش مریم
- غلیه بن علی در نقش مریم
- هند صبری در نقش آمنه
- عزالدین قنون در نقش سعید
- منی نورالدین در نقش مادر بزرگ خانواده
- عزه بعزیز در نقش مریم در کودکی
- لیلیا فلکات در نقش آمنه در کودکی
- عادل هرگال در نقش عزیز
- هویم رسع در نقش زهرا
- کوثر بلحاج علی در نقش فاطمه
- نجیب بلقادی در نقش سامی
- جمال مدنی در نقش یونس
- صادق بوطوریه در نقش عم علی
- زکیه بن عاید در نقش رقیه
- وجیهه جندوبی در نقش سلوی
شخصیتهای اصلی
- عایشه: شخصیت اصلی داستان؛ زنی ارادهمند که با وجود سختیها، بهترین زندگی را برای فرزندانش میخواهد.
- سعید: همسر عایشه؛ مردی که در تونس کار میکند و تا پیش از به دنیا آمدن پسر، اجازه حضور عایشه در کنار خود را نمیدهد.
- مریم: دختر بزرگ عایشه؛ کودکیاش با تجربهای آسیبزا و تلاش مردی برای تعرض جنسی به او گره خورده است. او با کابوسها و ترس از مردان دستوپنجه نرم میکند، اما با وجود این، زندگی سنتی با همسری آرام را انتخاب میکند؛ انتخابی که با مسیر آمنه تفاوت دارد.
- آمنه: دختر کوچکتر عایشه؛ زنی شورشی که در پایان فیلم، پس از آنکه میفهمد رابطه پنهانیاش با مردی متأهل و بزرگتر از خود آیندهای که میخواهد برایش نمیسازد، جربه را ترک میکند.
- عزیز: پسر عایشه؛ کودک و نوجوانی که احتمالاً نوعی اوتیسم دارد و در ارتباط گرفتن با دیگران دشواری دارد.
درونمایه و نگاه فیلم
فصل مردان فقط روایت یک خانواده نیست؛ فیلم تصویری از ساختارهایی است که در آن زنان بیشتر عمرشان را در انتظار مردان میگذرانند. غیبت شوهران، سلطه مادرشوهر، شرط فرزند پسر و ترس از آینده، همگی دست به دست هم میدهند تا عایشه و دخترانش میان سنت و خواستههای شخصی خود گیر بیفتند.
با این حال، فیلم در دام سیاهی مطلق نمیافتد. رابطه عایشه و عزیز در پایان، نشان میدهد که حتی در میان طردشدگی و محدودیت، میتوان شکل تازهای از پیوند، کار و معنا ساخت. همین پایان آرام و تصویری، فصل مردان را به اثری ماندگار در سینمای تونس و سینمای فمینیستی عربی تبدیل میکند.