سرمایهداری پلتفرمی چیست؟
سرمایهداری پلتفرمی به فعالیتهایی اطلاق میشود که شرکتهایی نظیر گوگل، فیسبوک، اپل، مایکروسافت، اوبر، ایربیانبی و آمازون برای اداره کسبوکار خود به عنوان یک «پلتفرم» انجام میدهند. در این مدل کسبوکاری، سختافزار و نرمافزار هر دو به عنوان یک زیرساخت یا بستر (پلتفرم) به کار گرفته میشوند تا سایر بازیگران بتوانند فعالیتهای اقتصادی خود را روی آن پیش ببرند.
نقدها و نقشمثبتها
نویسندگان و تحلیلگران مختلف، سرمایهداری پلتفرمی را یا به عنوان پدیدهای سودمند ستایش میکنند یا به عنوان امری زیانبار محکوم مینمایند. روندهایی که در سرمایهداری پلتفرمی شناسایی شدهاند، شباهتهای زیادی با روندهایی دارند که تحت عنوان سرمایهداری نظارتی توصیف میشوند.
همچنین تاثیرات احتمالی سرمایهداری پلتفرمی بر حوزه علم باز (Open Science) مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
پلتفرمهای سرمایهدار در برابر پلتفرمهای تعاونی
سرمایهداری پلتفرمی اغلب در تقابل با پلتفرمهای تعاونی (Platform Cooperativism) قرار میگیرد. شرکتهایی که به جای تمرکز صرف بر انگیزه سود، عدالت و اشتراکگذاری را هدف خود قرار میدهند، تعاونی محسوب میشوند. در مقابل، شرکتهای سنتیتر و رایجتری که منحصراً به دنبال سود هستند (مانند ایربیانبی و اوبر)، سرمایهدار پلتفرمی نامیده میشوند.
به عبارت دیگر، تقابل اصلی در این حوزه میان «پلتفرمهای تعاونی» و «پلتفرمهای سرمایهدار» است.
از سوی دیگر، پروژههایی مانند ویکیپدیا که بر کار بدون دستمزد داوطلبان تکیه دارند، در دستهمبانی تولید مشارکتی مبتنی بر منابع مشترک (Commons-based peer-production) طبقهبندی میشوند.